Category Archives: Carl Sargeant

Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent – Mwy Fyth o Lygredd

Disgrifir yr Arolygiaeth Gynllunio fel y canlynol mewn llythyr gan y Gweinidog Cynllunio, Carl Sargeant at Gadeirydd y Pwllgor Deisebau, William Powell:

… asiantaeth annibynnol weithredol Llywodraeth Cymru ac Adran Cymunedau a Llywodraeth Lleol yw yr Arolygiaeth Gynllunio, sydd wedi’i siarsio gan Weinidogion Cymru i wneud ystod o benderfyniadau ar eu rhan nhw. Mae’n hyrwyddo tecwch, tryloywder a di-dueddrwydd fel ei gwerthoedd craidd a gall benderfyniadau gan yr Arolygiaeth Gynllunio a Gweinidogion Cymru nad ydynt yn glynu at y gwerthoedd hynny gael eu herio yn y llysoedd.

A mewn ymgynghoriad diweddar ar y system cynllunio a’r Arolygiaeth, medd Llwyodraeth Cymru:

Mae’r drefn bresennol yn hyrwyddo lefel uchel o fewnbwn gan y cyhoedd, a safon uchel o benderfynidau wedi seilio ar egwyddorion tryloywder, tecwch a du-dueddrwydd.

Fe ddown ni yn ôl at y diffiniadau hynny nes ymlaen. Mae’n hynod o bwysig yng nghyd-destun y gwybodaeth a ddatgelwyd mewn perthynas â’r Cylchffordd Rasio.

Mae cyfres o ebyst wedi’u rhyddhau o dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth sy’n berthnasol i’r perthynas rhwng yr Arolygiaeth Gynllunio a Llywodraeth Cymru.

Mae Llywodraeth Cymru yn datgelu peth o’r stori ei hun yn y ddogfen sy’n gwrthod rhyddhau cyngor cyfreithiol:

Ym mis Rhagfyr 2013 derbyniodd Arolygiaeth Gynllunio Cymru cais o dan Adran 38 o Ddeddf Tir Comin 2006 am Gylchffordd Rasio Blaenau Gwent; yn benodol i adeiladu heolydd dros-dro, ffensio dros-dro, ffin i’r datblygiad dros-dro, a thynnu dŵr o’r fawn. Tynnwyd y cais yma yn ôl gan yr ymgeisydd ym mis Ebrill 2014.

Mae gyda Gweinidogion Cymru y grym i wneud penderfyniadau dros bob un cais Adran 38, neu rhai ohonynt yn unig. Os na fydd Gweinidogion Cymru yn gwneud y penderfyniad ar gais Adran 38, fe fydd yr Arolygiaeth Gynllunio yn gwneud y penderfyniad ar y cais, a bydd copi o’r penderfyniad yn cael ei anfon at Weinidogion a swyddogion am bwrpas gwybodaeth.

Fel y gwelir, Gweinidogion Llywodraeth Cymru (mae’n debyg, ar sail cyngor gan eu gweision sifil), sy’n penderfynu ai nhwthau neu’r Arolygiaeth Gynllunio sy’n gwneud penderfyniad ar gais dad-gofrestru tir comin o dan Adran 38.

Mae’n bwysig nodi hefyd (yn yr un ddogfen) bod Llywodraeth Cymru wedi dewis tynnu enwau rhai swyddogion yn ôl oherwydd nad ydynt yn ddigon uchel yn strwythur y gwasanaeth sifil i’w henwi. Gallem gymryd yn ganiataol felly mai pob enw sydd wedi’i grybwyll yn enw person sydd yn weddol uchel yn strwythur Llywodraeth Cymru neu yn yr Arolygiaeth Gynllunio.

Ar 23 Hydref 2013, mae Spencer Conlon (Llywodraeth Cymru) yn anfon ebost at Gary Haggaty (LlC), gan ddweud:

Bydde unrhyw gais [i dad-gofrestru tir comin neu adeiladu arno] yn cael ei ddelio â gan yr Arolygiaeth Gynllunio.

Ar 16 Rhagfyr 2013, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth Gynllunio) yn anfon ebost at berson anhysbys:

Fe ddyle’r cais [Adran 38] gyrraedd ym mis Ionawr [2014] felly byddaf yn cysylltu â chi pan mae wedi cyrraedd parthed y sawl fydd yn gwneud y penderfyniad ayyb.

Yn amlwg, mae swyddogion Llywodraeth Cymru a’r Arolygiaeth Gynllunio yn credu ei bod yn hollol bosib mai’r Arolygiaeth fydd yn gwneud y penderfyniad ar y cais hwn. Yn wir, barn uwch-swyddog y Llywodraeth ydy mai cyfrifoldeb yr Arolygiaeth fydd hi.

Ar 6 Mawrth 2014, mae Spencer Conlon (LlyC) yn ysgrifennu at Gary Haggaty (LlyC):

Sefyllfa’r cais Adran 38 yw bod yr Arolygiaeth Gynllunio, sy’n delio â’r ceisiadau, wedi ystyried y cais yn fras ac erbyn hyn yn barod i ystyried y cais yn llawn. Y cwestiwn ydy a fydd Gweinidogion Cymru am gwneud y penderfyniad ai peidio.

Ar hyn o bryd mae’r Arolygiaeth Gynllunio ag awdurdod i wneud y penderfyniad, yn dilyn archwiliad cyhoeddus, os na fyddwn ni [Llywodraeth Cymru] yn gwneud y penderfyniad (yn debyg o fod yn ystod yr haf); byddant yn datgan eu penderfyniad mewn llythyr a rhoi gwybod i ni. Os byddwn ninnau yn gwneud y penderfyniad, byddant hwythau yn gwneud argymhellion ar ein rhan ni/ar ran Gweinidogion Cymru er mwyn i ninnau gwneud y penderfyniad terfynol.

Mae arweinydd tîm yr Arolygiaeth o’r farn y bydd tebygolrwydd uchel y bydd yr Arolygwr yn gwrthod y cais, os hwythau sy’n gwneud y penderfyniad, ar sail tynnu dŵr o’r mawn. Mae CNC wedi peidio argymell y cais ar sail tynnu dŵr o’r mawn, rhywogaethau gwarchodedig, a mynediad.

Mae dogfen wedi’i atodi i’r ebost sy’n esbonio:

Mae Arweinydd Tîm yr Arolygiaeth Gynllunio wedi dweud, ar ôl gweld y cais, fydde wedi synnu’n fawr pe na bydde’r arolygwr yn gwrthod y cais oherwydd tynnu dŵr o’r mawn. Mae angen penderfyniad ar yr Arolygiaeth erbyn diwedd mis Chwefror ai ni nai hwythau sydd am gwneud y penderfyniad.

Mae’r neges yma – a’r ddogfen a adroddir barn arweinydd tîm yr Arolygiaeth – yn syfrdanol. Er bod yr Arolygiaeth Gynllunio i fod yn gorff annibynnol, â thecwch fel un o’i werthoedd craidd, rhywsut mae gwybodaeth pwysig, cyfrinachol yn treiddio i’r Llywodraeth gan esbonio cyfeiriad tebygol penderfyniad yr Arolygiaeth. Yn amlwg mae’r gwybodaeth yma yn rhoi’r cyfle i’r Llywodraeth benderfynu a ydy’n debygol o hoffi penderfyniad yr Arolygiaeth, ac os nad ydyw (wrth gofio bod Llywodraeth Cymru eisoes wedi buddsoddi miliynau i’r fenter wallgof hon), y dyle gwneud y penderfyniad ei hun.

Ar 11 Mawrth, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth) yn gofyn i Spencer Conlon (LlC) am ‘y penderfyniad ynghylch y sawl – ni neu chi – fydd yn gwneud y penderfyniad’.

Rhwng 17 a 20 Mawrth, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth) yn cysylltu â Spencer Conlon (LlC) sawl gwaith:

Ydych chi wedi clywed unrhyw newyddion pellach parthed pwy fydd yn gwneud y penderfyniad [ar gais tir comin Cylchffordd Rasio]?

Dwi wedi trio eich galw chi sawl gwaith heddiw… Os gwelwch yn dda, a wnewch fy ngalw i parthed Cylchffordd Rasio ar frys fel ein bod yn gallu symud ymlaen.

Nad ydw wedi clywed dim o hyd, felly mae’n rhaid dod i’r casgliad nad ydy’r Prif Weinidog wedi dod i benderfyniad eto ar y sawl fydd yn gwneud y penderfyniad [Yr Arolygiaeth te’r Llywodraeth]… Mae bwriad gennyf anfon y llythyr prynhawn ‘ma.

Mae’n debygol felly mai y Prif Weinidog a benderfynodd tynnu’r penderfyniad terfynol oddi ar yr Arolygiaeth Gynllunio.

O’r diwedd, ar 20 Mawrth, siaradodd Gareth Harvey (Arolygiaeth) â Spencer Conlon (LlC). Yn ystod y sgwrs hwnnw, cadarnhaodd Spencer fod un o Weinidogion Cymru – erbyn hyn, rydym yn amau mai y Prif Weinidog Carwyn Jones oedd y Gweinidog hwnnw – am gwneud y penderfyniad terfynol. Ar 9 Ebrill daeth cadarnhad ysgrifenedig gan Spencer bod y penderfyniad hwn wedi’i gymryd.

Yn amlwg, rhwng 6 Mawrth a 20 Mawrth eleni, fe fu ‘na gryn tipyn o drafod a chyfyng-gyngor ar ran Llywodraeth Cymru. Wedi’r cwbl, dim ond 1% o’r holl benderfyniadau yma yw rhai a gymerir gan Weinidogion Cymru.

Ac wedi’r holl drafod a’r cyfyng-gyngor a’r pendro, ar 17 Ebrill dyma’r ymgeisydd yn tynnu’r cais yn ôl.

Mae sawl cwestiwn pwysig iawn yn deillio o’r ebyst yma:

  • Sut mae gwybodaeth cyfrinachol (a dwi mawr yn tybio taw cyfrinachol yw’r math o wybodaeth sy’n datgelu meddyliau Arolygydd am gais cynllunio) yn pasio rhwng swyddogion yr Arolygiaeth a’r Llwyodraeth?
  • Pa Weinidog a gymerodd y penderfyniad mai’r Llywodraeth fydde’n gyfrifol am roi sêl bendith (ai beidio!) i’r cynllun? Dwi’n cymryd o’r ebost fod Carwyn Jones, y Prif Weinidog a wnaeth.
  • Pa mor uchel aeth y gwybodaeth fod yr Arolygiaeth yn debygol o wrthod y cais am ddatblygu ar dir comin? A oedd y Gweinidog yn gwybod hynny?
  • A oedd y buddsoddiad a wnaethpwyd eisoes gan Lywodraeth Cymru – gyda rhagor ar y gweill os yw adroddiadau yn y wasg i’w credu – wedi pwyso ar y Gweinidog wrth iddo wneud ei benderfyniad?
  • Ac a oedd Gweinidogion Cymru wedi rhagbenodi [pre-determined] y penderfyniad, wrth gael gwybod nad oedd yr Arolygiaeth yn debygol o ganiatau’r datblygiad?

Yn amlwg, mae’r drefn bresennol o benderfynu ar hap a damwain (dyna sydd yr olwg) p’un ai’r Llywodraeth neu’r Arolygiaeth fydd yn gwneud penderfyniad ar gais yn hollol anaddas.

Mae’n arwain at y canfyddiad mai am resymau gwleidyddol, nid egwyddorion neu ar sail canllawiau gwrthrychol, mae Gweinidogion yn dewis gwneud penderfyniadau ar faterion cynllunio. Trueni mawr felly yw darganfod nad ydy’r Llywodraeth am newid y drefn sydd yn rhoi’r grym i Weinidogion Cymru dynnu penderfyniad oddi ar yr Arolygiaeth “os maent yn ei gweld yn addas”. Fel y gwelwn yn ddiweddarach, mae’r ymarfer hon yn mynd yn groes i’r angen statudol i’r Arolygiaeth gael ei gweld yn annibynnol.

I droi yn ôl at y diffiniadau o’r Arolygiaeth:

  • Ydy’r penderfyniadau a gymerir trwy’r system yma wir o “safon uchel… wedi seilio ar egwyddorion tryloywder, tecwch a du-dueddrwydd”?
  • Ydy’r Arolygiaeth wir yn “asiantaeth annibynnol weithredol Llywodraeth Cymru”?

Mae’n bur debyg nad yng nghesail y Llywodraeth, o fewn adeilad y Llywodraeth ym Mharc Cathays y dyle’r Arolgyiaeth fyw.

Mae ‘na mwy i’r stori yma. Mae Erthygl 6.1 o’r Confenswin Hawliau Dynol Ewropeaidd yn mynnu:

wrth bwyso a mesur ei hawliau sifil a’i ddyletswyddau… mae pawb â’r hawl i wrandawiad teg a chyhoeddus… gan dribiwnal annibynnol, di-duedd statudol cyfreithlon

Mewn achos llys yn 1995 (Bryan v UK (44/1994/491/57)), canfyddiad Llys Hawliau Dynol Ewrop oedd:

38.   It is true that the inspector was required to decide the applicant’s planning appeal in a quasi-judicial, independent and impartial, as well as fair, manner (see paragraphs 21 and 22 above). However, as pointed out by the Commission in its report, the Secretary of State can at any time, even during the course of proceedings which are in progress, issue a direction to revoke the power of an inspector to decide an appeal (see paragraph 23 above). In the context of planning appeals the very existence of this power available to the Executive, whose own policies may be in issue, is enough to deprive the inspector of the requisite appearance of independence, notwithstanding the limited exercise of the power in practice as described by the Government and irrespective of whether its exercise was or could have been in issue in the present case. For this reason alone, the review by the inspector does not of itself satisfy the requirements of Article 6 (art. 6) of the Convention, despite the existence of various safeguards customarily associated with an “independent and impartial tribunal”

Penderfynodd y Llys mai yr hawl i herio penderfyniadau yn y llysoedd oedd yn golygu bod cyfundrefn Prydain yn cydymffurfio ag anghenion Confensiwn Hawliau Dynol. Ond mae’n debygol mai penderfyniad ymylol yw hwnnw. Dyma rhan o adroddiad Pwyllgor Dethol oedd yn ystyried y cwestiwn yma yn 2000:

Mae rôl a strwythur yr Arolygiaeth Gynllunio i’r dyfodol i’w weld yn fregus gan rhai gyda dyfodiad hawliau a deddfwriaeth newydd yn y DU… Y cwestiynau pwysicaf ydy: a fydd newidiadau bach i ffordd weithio’r Arolygiaeth yn ddigonol, neu a oes angen diwygiad mwy sylfaenol, ac a ddyle Llwyodraeth weithredu cyn dyfodiad achosion prawf yn y llysoedd.

Mae un canfyddiad arall gan Llys Hawliau Dynol Ewrop o ddiddordeb i’r achos hon. Yn Langborger v Sweden (1989), ceisiodd y llys ymrafael â diffiniad ‘tribiwnal annibynnol a di-duedd’:

32.   In order to establish whether a body can be considered “independent”, regard must be had, inter alia, to the manner of appointment of its members and their term of office, to the existence of guarantees against outside pressures and to the question whether the body presents an appearance of independence (see, inter alia, the Campbell and Fell judgment of 28 June 1984, Series A no. 80, pp. 39-40, para. 78)…

34.   Because of their specialised experience, the lay assessors, who sit on the Housing and Tenancy Court with professional judges, appear in principle to be extremely well qualified to participate in the adjudication of disputes between landlords and tenants and the specific questions which may arise in such disputes. This does not, however, exclude the possibility that their independence and impartiality may be open to doubt in a particular case.

35.   In the present case there is no reason to doubt the personal impartiality of the lay assessors in the absence of any proof. As regards their objective impartiality and the question whether they presented an appearance of independence, however, the Court notes that they had been nominated by, and had close links with, two associations which both had an interest in the continued existence of the negotiation clause. As the applicant sought the deletion from the lease of this clause, he could legitimately fear that the lay assessors had a common interest contrary to his own and therefore that the balance of interests, inherent in the Housing and Tenancy Court’s composition in other cases, was liable to be upset when the court came to decide his own claim.

Cymeraf ar ddeall bod o leiaf un cynrychiolydd o Lywodraeth Cymru ar banel cyfweld Arolygwyr pan fydd recriwtio.

A oes ‘cysylltiadau agos’ rhwng Llywodraeth Cymru a’r Arolygiaeth? A ydy’r Arolygwyr yn cael eu penodi gan Lywodraeth Cymru? A ydy’r Arolygiaeth yn ‘rhoi’r argraff o weithio’n annibynnol’?

Ble mae hyn oll yn gadael y Cylchffordd Rasio?

Erbyn hyn, dim ond archwiliad cyhoeddus trylwyr fydd yn ein helpu i ddod i wybod yr hyn sy wedi digwydd wrth i Lywodraeth Cymru a’i Weinidogion (gam)ddefnyddio’u dylanwad i sicrhau caniatâd cynllunio i’r cynllun hwn. Ai Pwyllgor Craffu’r Prif Weinidog, ynteu Pwyllgor Amgylchedd y Cynulliad Cenedlaethol fydde mwy addas i’r perwyl?

Mae’n debyg y bydde unrhyw her gyfreithiol yn erbyn y Cylchffordd Rasio yn rhwym o lwyddo. Mae Llywodraeth Cymru, trwy ymyrryd mewn llu o ffyrdd gwahanol ym mhob rhan o’r prosiect yma, yn ddigon eironig wedi lladd unrhyw obaith o lwyddiant i’r datblygiad.

Dylanwad Alun Davies

Am resymau amlwg, mae gofynion penodol ar Weinidogion Cymru. Mae’n rhaid i bob un ohonynt – gan gynnwys Is-Weinidogion – gydymffurfio â’r Cod Gweinidogol, sy’n gosod safonau ymddygiad.

Ys dywed neb llai na Carwyn Jones:

Fel Gweinidogion mae’n ofynnol arnom gadw’r safonau uchaf o ymddygiad. Mae’r Cod yn gosod y safonau hynny, a’r egwyddorion sy’n sylfaen iddynt. Mae’r Cod yn berthnasol i bob Gweinidog ac Is-Weinidog a disgwyliaf i bob un cadw at yr egwyddorion, fel y byddaf innau.

Mae Adran 4 o’r Cod yn berthnasol i unrhyw benderfyniadau sydd o dan ystyriaeth yn etholaeth y Gweinidog ei hun. A mae’n briodol codi cwestiwn o ymddygiad Alun Davies, Gweinidog Adnoddau Naturiol a Bwyd, parthed Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent.

Dyma sydd â’r Cod i ddweud ynghylch penderfyniadau sy’n ymwneud â’u portffolios a’u hetholaethau:

4.4 Where Ministers have to take decisions on their own portfolios which might have a particular impact on their own constituencies or electoral regions, they should take particular care to avoid any possible conflict of interest. Where Ministers are uncertain about whether a conflict arises between their Ministerial and constituency/regional responsibilities they should consult the First Minister, for decision as to how the business is to be handled.

4.7 Ministers are free to make their views about constituency matters known to the responsible Minister by correspondence, leading deputations or by personal interview provided they make clear that they are acting as their constituents’ representative and not as a Minister. Ministers are advised to take particular care in such cases to represent the views of their electorate rather than express a view themselves.  When Ministers express a view they should ensure that their comments are made available to the other parties, avoid criticism of the Assembly Government’s policies, confine themselves to comments which could reasonably be made by those who are not Ministers, and make clear that the views they are putting forward are ones expressed in their capacity as the Assembly Member representing a particular constituency or region

4.8 Particular issues can arise over views expressed on planning applications as these involve the exercise of discretion by the Minister in which representations intended to be taken into account in reaching a decision may have to be made available to other parties and thus may well receive publicity. It is particularly important to bear in mind that any attempt to influence the Minister taking a decision on a planning case, other than through the proper channels, could imperil that decision. In addition, if Ministers wish to take a position on a case, whether or not as Assembly Members, they should ensure they are clearly divorced from the Ministerial decision making process on that case and that their pronouncements could not directly threaten the soundness of the decision (eg if their portfolio area is a key factor in the planning decision).

4.10 (d) Where, however, the determination of a planning application will lead to, or will implicitly involve, other decisions or judgements in which the Minister making representations is involved (eg the need for a new health facility or school etc.) then that Minister should not make any comment of his or her own;

(e) Ministers may, in their capacity as a constituency Assembly Member, attend public meetings; they may make representations to a planning authority; they may argue a constituent’s case at a public local inquiry; and they may take a personal position. But their role must be consistent with (a) to (c) above. They may not take a personal position in respect of cases under (d) above;

Planning cases: The Minister with responsibility for Planning

4.12 One of the basic tenets of the planning system is that, in the interests of natural justice, decisions are based on an open and fair consideration of all relevant planning matters with the same information being available to all interested parties. Accordingly, Ministers, and in particular the Minister with responsibility for Planning, must do nothing which might be seen as prejudicial to the planning decision process, particularly in advance of the decision being taken. Action that might be viewed as being prejudicial includes (i) taking a decision, or being part of the decision-making process, in respect of an application which falls within the Minister’s constituency or region; (ii) expressing an opinion publicly on a particular case which is, or may subsequently come, before the Minister for decision; (iii) meeting the developer or objectors to discuss the proposal, but not meeting all parties with an interest in the decision; or (iv) commenting on decisions once they have been issued, other than in terms of what has appeared in the decision letter or, in the case of development plan approvals, any accompanying explanatory annexes.

4.13 In the case of (i) and (ii), in order to preserve the integrity of the decision from challenge on grounds of prejudice, the Minister with responsibility for Planning (or indeed any other Minister involved in the decision-making process) would have to debar him or herself from any involvement in the case if the application fell within his or her constituency or region or if the Minister had expressed a personal view on the proposal. As regards (iii), it would be possible to hold a meeting as long as the Minister was able to meet all interested parties in respect of a particular proposal. However it is unlikely to be a practical proposition to meet all parties together and, if separate meetings were held, it would require great care over what was said at each so that no party could claim bias in favour of one view. On (iv), decision letters set out in full the grounds for decisions and the Minister should make it clear that in any discussion after a decision is made he or she would be unable to add to the terms of the relevant decision letter.

Non-planning statutory decisions 

4.14 The rules and principles outlined above are critical to planning decisions, but will also be relevant to many other similar decisions which Ministers are responsible for taking (eg school or hospital closures, highway or power station enquiries).

Mae sawl cymal sy’n hynod o bwysig yn y mater o dan ystyriaeth:

In addition, if Ministers wish to take a position on a case, whether or not as Assembly Members, they should ensure they are clearly divorced from the Ministerial decision making process on that case and that their pronouncements could not directly threaten the soundness of the decision (eg if their portfolio area is a key factor in the planning decision)…

(e) Ministers may, in their capacity as a constituency Assembly Member, attend public meetings; they may make representations to a planning authority; they may argue a constituent’s case at a public local inquiry; and they may take a personal position. But their role must be consistent with (a) to (c) above. They may not take a personal position in respect of cases under (d) above;

Ministers, and in particular the Minister with responsibility for Planning, must do nothing which might be seen as prejudicial to the planning decision process, particularly in advance of the decision being taken.

The rules and principles outlined above are critical to planning decisions, but will also be relevant to many other similar decisions which Ministers are responsible for taking (eg school or hospital closures, highway or power station enquiries).

Rydym bellach yn weddol clir ynglyn â’r sefyllfa. Os bydd unrhyw Weinidog yn gwneud unrhywbeth i beri mantais annheg i unrhyw ddatblygiad yn ei (h)etholaeth, gall hynny godi diddordeb y llysoedd. Enghreifftiau o ymddygiad sy’n dod o dan y diffiniad hwn ydy:

  • Bod yn rhan o’r broses o wneud penderfyniad am unrhyw gais cynllunio sydd o fewn etholaeth personol y Gweinidog
  • Mynegi barn cyhoeddus ynghylch unrhyw achos sydd yn, neu a all, ddod o flaen y Gweinidog Cynllunio am benderfyniad
  • Cwrdd â’r datblygwr heb gwrdd â’r sawl sy’n gwrthwynebu’r cynllun
  • Er mwyn bod yn garcus am her gyfreithiol ar sail rhagfarn, mae’n rhaid i unrhyw Weinidog sydd â rôl yn y broses o benderfynu cais cynllunio amddifadu ei hun rhag unrhyw ymyrraeth yn yr achos.

Yn ôl at Alun Davies, felly.

Cwrddodd Alun Davies â Chyfoeth Naturiol Cymru a’r datblygwr o leiaf unwaith, am 11:00 ar 18 Mehefin 2013. Neb arall oedd yn bresennol, dim ond Alun Davies, y datblygwr a’r corff amgylcheddol. Y corff amgylcheddol, hynny yw, sydd yn dod o dan Adran neb llai nag Alun Davies.

Mae Alun Davies wedi dweud yn gyhoeddus ei fod o blaid y datblygiad:

O du draw i Flaenau Gwent y daw gwrthwynebiad [i’r Cylchffordd Rasio], nad ydynt yn dod o Flaenau Gwent a nad oes dim diddordeb ganddynt ym Mlaenau Gwent. Mae fy nghyngor iddynt yw i’n gadael ni yn llonydd.

A mae Alun Davies wedi dweud y canlynol i staff Cyfoeth Naturiol Cymru:

I have received a copy of the NRW response to the planning application for the Circuit of Wales in my constituency.

I am very disappointed with the approach that NRW has taken in this matter. I felt that NRW would be taking an entirely different approach to planning matters and would be seeking to adopt a positive approach, working with applicants to deliver developments that will enhance the sustainability of communities across Wales. This has clearly not happened in this case.

I am very anxious that this development goes ahead and does so in a way that enhances the community of Blaenau Gwent in the widest sense. I would therefore seek an urgent meeting with you to discuss these matters. I can be available in Cardiff either Tuesday or Thursday next week. I would like to use this opportunity to discuss with yourself and the developers how we can move forward in an agreed way.

I remain very concerned with the processes at work within NRW in this matter. In addition I do not believe that the current NRW position does reflect the totality of the statutory duties and the demands of the remit letter provided to NRW by the Welsh Government.

A llai na deufis yn unig wedi’r ebost hon, cawsom y tro-bedol mwyaf yn hanes byr Cyfoeth Naturiol Cymru. Oedd y cyfarfod(ydd) a’r pwysau a roddwyd ar Gyfoeth Naturiol Cymru gan y Gweinidog wedi effeithio ar brosesau’r sefydliad?

Mae’n debygol bod Alun Davies wedi tramgwyddo’r Cod Gweinidogol drosodd a throsodd trwy ymyrryd yn y penderfyniad, trwy ddatgan yn gyhoeddus ei fod am weld y datblygiad yn mynd yn ei flaen, a thrwy gwrdd â’r datblygwyr – pwy a ŵyr faint o weithiau – heb sicrhau fod pob rhanddeiliad arall yn bresennol. Ac yn amlwg ddigon, na wnaeth amddifadu ei hun rhag unrhyw ymyrraeth yn y broses.

Ble mae hyn oll yn gadael y Cylchffordd Rasio? Mae’n debygol bellach bod y broses yn hollol agored i her gyfreithiol ar sail rhagfarn. Yn sicr ddigon mae’n taflu amheuon mawr ynghylch dilysrwydd yr holl brosiect. Fel mae’n digwydd, trwy ei awydd byrbwyll i weld y prosiect yn mynd yn ei flaen, efallai mae Alun Davies wedi dod yn elyn pennaf y Cylchffordd Rasio.

Mae un cwestiwn pellach. Byddwch yn siwr o gofio’r dyfyniad yma:

Where Ministers are uncertain about whether a conflict arises between their Ministerial and constituency/regional responsibilities they should consult the First Minister, for decision as to how the business is to be handled.

A wnaeth Alun Davies ofyn cyngor gan y Brif Weinidog? Dwi’n tybio bod hynny’n annhebyg iawn am y rhesymau canlynol:

  • Pe gofynnwyd, go brin y bydde’r Prif Weinidog wedi cymeradwyo’r ffasiwn ymddygiad, achos bydde hynny’n tanseilio hygrededd personol Carwyn Jones ei hun.
  • Mae’n bosib bod Alun wedi gofyn, wedi cael gwrthod, a wedi ymyrryd yn y broses yn erbyn dymuniadau ei fos. Dwi’n ystyried hynny yr un mor annhebyg â’r posibiliad uchod. Bydde hynny’n golygu colli ei swydd fel Gweinidog yn ddisymwth.

Yr unig casgliad rhesymegol felly yw nad ydy Alun Davies wedi erfyn cyngor gan Carwyn Jones. Os felly, dim ond dau esboniad sydd:

  • Bod Alun ddim yn credu bod ei ymyrraeth yn broses yn mynd yn groes i’r Cod. Mae hynny’n awgrymu lefel o ddiniweidrwydd nad yw fel arfer wedi cysylltu â’r Gweinidog.
  • Bod Alun wedi amau bod ei ymddygiad yn mynd yn groes i’r Cod Gweinidogol a ddim wedi dymuno cael gorchymyn i beidio ymyrryd.

Fe gewch ddod i’ch casgliadau eich hun o’r dystiolaeth sydd gerbron. Ond betia i mai sgwrs ddiddorol fydd yr un nesaf rhwng Carwyn Jones a’i Weinidog Adnoddau Naturiol.

Noder: Mae’r erthygl hon wedi’i diweddaru i gywiro yr amserlen parthed ebyst Alun Davies (12-14 Mehefin), datganiad Cyfoeth Naturiol Cymru (10 Gorffennaf) a llythyr Cyfoeth Naturiol Cymru yn argymell peidio galw’r cais i mewn (9 Awst)

Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent III

Mewn ymateb i gyfres o scandalau gwleidyddol yn y 1990au, paratowyd adroddiad gan yr Arglwydd Nolan, Cadeirydd Pwyllgor Safonau Bywyd Cyhoeddus. Amlinellwyd y saith Egwyddor Nolan, sydd i fod i’w dilyn gan bawb sydd mewn “swyddogaeth gyhoeddus”.

Er nad oes diffiniad cyfreithiol o swyddogaeth gyhoeddus, mae un Athro Cyfraith yn cynnwys y canlynol o dan y diffiniad: gweinidogion, gweision sifil a chynghorwyr arbennig, Aelodau ac uwch swyddogion sefydliadau cyhoeddus anlywodraethol, ac Aelodau ac uwch swyddogion sefydliadau eraill sydd yn gweithredu ar ran y cyhoedd gan ddefnyddio arian cyhoeddus. Yn sicr ddigon, o dan diffiniad yr Athro Leopold, bydde Gweinidogion Llywodraeth Cymru, Aelodau Bwrdd ac uwch swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru i gyd yn dod o dan trefn Nolan. Mae Egwyddorion Nolan yn gofyn i’r sawl sydd â swyddogaeth gyhoeddus fod yn:

  • Anhunanol – ymddwyn mewn modd sydd ond o fudd i’r cyhoedd. Na ddylid gweithredu er mwyn ennill buddion i’w hunain, eu teuluoedd na’u cyfeillion.
  • Cywir/â hygrededd – peidio gadael i ddiddordebau allanol effeithio ar eu penderfyniadau cyhoeddus.
  • Gwrthrychol – dylid wneud penderfyniadau yn wrthrychol
  • Atebol – dylid fod yn agored i graffu cyhoeddus parthed eu penderfyniadau ac ymddygiad
  • Tryloyw – dylid fod mor agored ag sy’n bosib ynghylch pob penderfyniad, a rhoi rhesymau drostynt.
  • Gonest – mae dyletswydd i gyhoeddi eu diddordebau preifat sy’n berthnasol i’w rôl gyhoeddus, a chymryd camau i wneud yn siwr nad ydy buddiannau’r cyhoedd yn cael eu tramgwyddo gan ddiddordebau preifat.
  • Arwain – dylid ymddwyn mewn ffordd sy’n dangos arweinyddiaeth o safbwynt yr egwyddorion hyn.

Dwi wedi siarad ag Aelod Cynulliad ynghylch diddordebau preifat. Meddai ei bod yn bwysig nid yn unig bod unrhyw ddiddordebau preifat yn cael eu cofnodi sydd yn gwrthdaro o bosib â’r rôl gyhoeddus, ond ei bod hi’n bwysig cofnodi unrhyw ddiddordebau all gael eu gweld fel rhai sy’n gwrthdaro o bosib.

Sut mae rhai o’r bobl sydd wedi ymwneud â  Chylchdaith Rasio Blaenau Gwent yn cydymffurfio ag Egwyddorion Nolan?

I gychwyn, dwi wedi siarad â rhywun sydd yn adnabod yr Aelod o Fwrdd Cyfoeth Naturiol Cymru, Harry Legge-Bourke. Meddai wrthof:

Wrth gwrs bod Harry yn mynd i elwa o’r Cylchffordd Rasio. Mae’n perchen ar Ystad Glanusk. Ble mae’r cyfoethogion y honnir fydd yn dod yn eu hofrenyddion i wylio’r rasio yn mynd i aros? Ydyn nhw wir yn mynd i aros mewn gwely a brecwast yn Rasau neu Garnlydan, neu yn un o fythynnod Ystad Glanusk?

Diddorol hefyd yw nodi’r modd mae Harry wedi mynegi ei farn ar benderfyniad Cyfoeth Naturiol Cymru parthed y Cylchffordd Rasio:

Dwi ddim o blaid nag yn erbyn y buddsoddiad £300m hwn… Gyda symiau mor anferthol o arian yn y fantol, mae’n bwysig ein bod yn cymryd y trywydd cywir o’r cychwyn cyntaf… Does dim diben mewn Aelodau Bwrdd gwthio ffyrdd newydd o wneud pethau os bydd hen ffyrdd yn dal i gael eu defnyddio… Mae’n bwysig i ni gael y penderfyniad hwn yn iawn, gan bod na symiau mor fawr o arian yn y fantol.

Ai rôl Aelodau Bwrdd ydy “gwthio” un ffordd neu’r llall o weithredu? Nodwch hefyd y modd mae Harry yn diystyru’r pryderon difrifol a gofnodwyd gan Gyfoeth Naturiol Cymru a Phennaeth Iechyd Amgylcheddol Cyngor Blaenau Gwent, wrth ddweud:

Rhaid i fi gyfaddef, mae’n or-ddweud o safbwynt “effaith ar yr amgylchedd”… Byddwch yn gweld y datganiad tangnefedd, rydym yn byw mewn ardal Awyrlu ehediadau isel yn enw’r Tad… dwi wir yn pendroni ynghylch yr hyn rydym yn ysgrifennu a phryd.

Dylem ystyried cyd-destun cyfreithiol rôl cynllunio Cyfoeth Naturiol Cymru. Oherwydd yn ôl David Elvin QC:

Ni fydd buddion economaidd sydd ag effaith ar yr amgylchedd yn bodloni pwrpas [Cyfoeth Naturiol Cymru] oni bai bod y datblygiad yn gynaliadwy.

Gallem gymharu safbwynt Mr Legge-Bourke gydag un Morgan Parry:

Nid ein rôl ni ydy rhoi cyngor ar y buddion economegol a chymdeithasol a fy marn i ydy na ddylem wneud hynny. Dyna yw rôl y datblygwr, y siambr fasnach leol, y CBI a’r grwpiau eraill sy’n hybu datblygu economegol…

Yr unig ffordd y bydd ein cyngor parthed pynciau fel y Cylchffordd Rasio yn newid yw os bydd Llywodraeth yn mynnu ein bod yn cymryd ystyriaeth o ffactorau amgen, uwchben ffactorau amgylcheddol. Diwrnod trist iawn fydde hynny, dwi’n credu. Cyn belled â’n bod yn rhoi cyngor sydd yn ffeithiol gywir, wedi seilio ar dystiolaeth gadarn, a sydd yn unol â’n amcanion, a chydnabydodd dimensiynau economegol a chymdeithasol y cais, dylem cefnogi ein staff. Credaf hefyd y dylem lleisio barn yn amynedd a gwylaidd, gan danlinellu gwerth economaidd a chymdeithasol y Parc Cenedlaethol, a phetaem yn gwneud hynny byddem yn dal ein gafael ar gefnogaeth gyhoeddus a gwleidyddol, hyd yn oed petaem yn gwneud pethau rhywfaint yn anghyfleus i’r Llywodraeth presennol.

Ydy swyddogion Llywodraeth Cymru yn ddi-fai? Rhaid i ni droi at Andrew Ward, Swyddog yn Adran Cynllunio Llywodraeth Cymru. Mewn llythyr at y Gweinidog, mae’n nodi “llygredd sŵn” fel un o’r rhesymau a ysgogodd pryder ynghylch y sawl a alwodd am i’r cais cael ei alw i mewn.

Ond nid yw’n cyfeirio at y broblem hon unman arall yn y ddogfen. Mae’n crynhoi’r “prif broblemau” gan osgoi sôn am sŵn. I swyddog cynllunio dwi’n tybio bod hwn yn gamgymeriad sylfaenol. Baswn i’n disgwyl iddo gysylltu yn ôl â Chyfoeth Naturiol Cymru er mwyn cael cadarnhad nad oedd sŵn yn broblem cyn argymell peidio galw’r cais i mewn. Gwerth sôn nad oedd Mr Ward wedi gofyn am gyngor cyfreithiol parthed y cais. 

A beth am uwch-swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru? Mae Graham Hillier ac Emyr Roberts ill ddau yn dod o dan ystyriaeth. Graham a anfonodd ymateb Cyfoeth Naturiol Cymru wnaeth peidio argymell galw’r cais i mewn. Gadewch i ni gofio nad oedd Graham wedi gweld effaith sŵn yn ddigon pwysig i dynnu sylw’r Gweinidog, a’i fod yn amlwg wedi ystyried y cytundeb – nad oedd yn werth y papur yr ysgrifennwyd arno – fel un oedd yn ysgubo holl bryderon bioamrywiaeth, pridd uchel ei garbon ac effaith weledol i’r neilltu.

Ac Emyr? Mi wnes i gwrdd ag Emyr ym mis Tachwedd, gan ddangos yr holl dystiolaeth parthed effaith sŵn, a gofyn a oedd yn ystyried bod Cyfoeth Naturiol Cymru wedi camarwain y Gweinidog. Dim o gwbl, meddai. Ac mae Emyr wedi cadarnhau nad ydyw wedi ymchwilio i’r mater ymhellach.

Mae dau sefydliad sy’n waeth na’r un sy’n gwneud camgymeriadau. Un yw sefydliad nad sy’n cydnabod bod camgymeriadau wedi’u gwneud. A’r llall yw’r un nad sydd am ddysgu o’i gamgymeriadau.

Mae’n bosib felly bod Cyfoeth Naturiol Cymru wedi:

  • Ildio i bwysau gan Lywodraeth Cymru er bod y corff i fod yn annibynnol o’r llywodraeth – a hynny o bosib wedi effeithio’n andwyol ar wrthrychedd y penderfyniad a wnaethpwyd parthed y Cylchffordd Rasio
  • Gweithredu’n anghyfreithlon wrth beidio cymryd ystryiaeth o effaith sŵn y datblygiad, neu wrth beidio â nodi’r camau mae wedi cymryd i ystyried sŵn
  • Gweithredu’n anghyfreithlon wrth lofnodi cytundeb hollol anaddas ac annigonol fel cyfiawnhad i beidio gofyn i’r Gweinidog alw’r cais i mewn
  • Camarwain y Gweinidog, Carl Sargeant, trwy beidio rhoi y gwybodaeth oedd angen arno i gymryd penderfyniad i alw’r cais i mewn

Mae ‘na darn o dystiolaeth ychwanegol fydd yn peri pryder i unrhywun sy’n credu bod tryloywder yn beth pwysig waeth beth yw’r egwyddorion Nolan. Mae e-bost gan Morgan Parry yn sôn bod “Peter M” yn credu fod Emyr yn “baranoid” ynghylch tryloywder ac argaeledd gwybodaeth. Ai Emyr Roberts a’i fos ei hun, Peter Matthews (Cadeirydd Cyfoeth Naturiol Cymru) yw’r Emyr a Peter M yma? Cewch ddod i’ch casgliadau eich hun:

Yn amlwg nad ydy Emyr yn credu bod angen iddo ymateb i ymholiadau gan y Bwrdd. Siaradais â Peter M yn gynharach a ddywedodd bod Emyr yn gyndyn i wneud oherwydd ei baranoia ynghylch gwneud pethau yn gyhoeddus, FoIs ayyb.

Ac os mai Peter Matthews ac Emyr Roberts yw’r sawl roedd Morgan yn cyfeirio atynyt, pa gamau mae Peter wedi cymryd i newid agwedd Emyr, tybed? Oherwydd mae Peter – rheolwr uniongyrchol Emyr, cofiwch – yn gwybod Egwyddorion Nolan yn well na neb. Wedi’r cwbl, mae Peter wedi bod yn ffigwr cyhoeddus ers i drefn Nolan ddod i fodolaeth.

Mae Peter bellach yn ymwybodol o’r sefyllfa, oherwydd erbyn i chi ddarllen yr erthygl hon mae wedi derbyn e-bost gennym yn tynnu ei sylw at yr erthyglau hyn. Gobeithio’n fawr y bydd Peter yn gorchymyn ymchwiliad mewnol i’r mater yn ddisymwth. Ac yn enwedig felly gan fod Cyfoeth Naturiol Cymru o’r farn eu bod wedi dangos perfformiad cryf ynghylch “rheoli enw da parthed Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent”. Ai adfer enw da Cyfoeth Naturiol Cymru yw’r nod pennaf, ynteu trefn gweithredu priodol, cyfreithlon?

Mae gweithredu mewn ffordd sy’n gywir yn aml iawn yn anoddach nag i ymddwyn mewn modd sy’n gyfleus, neu mewn modd sy’n rhoi budd i’r unigolyn. Dwi’n cofio sgwrs a gefais ag Aelod Cynulliad:

Fe wnes i anghytuno gyda safbwynt un o’m cydweithwyr, ac mi anwybyddwyd i am ddeng mlynedd. Dwi’n teimlo fel y bydd rhaid i fi anghytuno gyda’r un person eto cyn bo hir… os caf fy anwybyddu am ddegawd arall, felly y bydd.

Mawr yw fy edmygedd o’r Aelod Cynulliad yma sy’n rhoi cywirdeb, egwyddor a hygrededd ymhell uwchben cyfleustra a budd unigolyn. Tybed sut mae rhai o’r bobl dwi wedi eu crybwyll ar y tudalennau diweddaraf yma yn teimlo pan edrychant yn y drych?

Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent II

Mae’n briodol i fi eich atgoffa bod y cytundeb a wnaethpwyd rhwng Cyfoeth Naturiol Cymru a’r datblygwr â’r bwriad o:

…manylu’r ymrwymiadau i’w cyflawni, a’r gwaith sydd i’w wneud gan yr Ymgeisydd, er mwyn lleddfu pryderon Cyfoeth Naturiol Cymru ynghylch tirwedd, mawn a chynefinoedd bioamrywiaeth…

Bydd rhai ohonoch yn cofio mai pum maes oedd wedi codi pryderon swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru ar 10 Gorffennaf 2013, nid y tri a grybwyllir uchod:

  • Effaith weledol ar Barc Cenedlaethol y Bannau Brycheiniog
  • Effaith sŵn ar y Parc Cenedlaethol
  • Effaith olau ar y Parc Cenedlaethol
  • Effaith ar fioamrywiaeth
  • Effaith ar bridd uchel ei garbon

Dwi ddim am eiliad yn dweud bod yr ymrwymiadau a wnaethpwyd yn y cytundeb yn gwneud yn dda am y pryderon gwreiddiol a godwyd gan Gyfoeth Naturiol Cymru. Dyna fy marn i, ta beth.

Ond mewn llythyr a ysgrifennwyd at Lywodraeth Cymru ar 16 Gorffennaf – 6 diwrnod yn unig wedi codi pryderon difrifol ynghylch effeithiau sŵn y datblygiad – cawn weld Graham Hillier yn eu hanwybyddu’n llwyr.

Felly nid oedd yr un gair yn y cytundeb, nac o fewn unrhyw ohebiaeth o Gyfoeth Naturiol Cymru at Lywodraeth Cymru, wnaeth sôn am effaith olau nac effaith sŵn ar y Parc Cenedlaethol wedi 10 Gorffennaf 2013.

Sut allem esbonio’r diffygion hyn?

Dim ond pedwar esboniad sydd yn bosib. Un ydy bod y pryderon ddim yn bwysig, a’u bod yn hawdd i’w datrys. Dwi ddim yn arbenigo ym maes effaith olau, ond dwi’n derbyn bod problem olau yn bosib ei datrys heb ymrwymiad penodol yn y cytundeb, gydag ewyllys da ar bob ochr. Er enghraifft, gellid cynnal rasiau yn ystod oriau golau haul yn unig.

Ond dwi’n methu derbyn yr esboniad hynny ar gyfer effaith sŵn. Er enghraifft, mae adroddiad i Gyngor Blaenau Gwent gan brif swyddog cynllunio y sir yn datgelu:

1.14… Barn Pennaeth Iechyd Amgylcheddol yw ei bod bron yn anochel y bydd trigolion ardaloedd cyfagos fel Rasau, Garnlydan a Threfil – ac efallai rhai pellach i ffwrdd – yn cwyno am y sŵn. Bydd hwn yn digwydd er gwaethaf gweithrediadau i leihau effaith sŵn. Am y rheswm yma mae wedi gwrthwynebu’r datblygiad… Oni bai bod Aelodau yn teimlo y gall y broblem gael ei reoli gan gynllun rheoli sŵn, dylen nhw gwrthod caniatâd cynllunio am y rheswm hwn yn unig.

12.16… Cyngor clir Pennaeth Iechyd Amgylcheddol yw pe bydde’r Cyngor caniatau’r cais fel ag y mae ar hyn o bryd, fe fydd yn newid hinsawdd sŵn yr ardal yn sylweddol dros y tymor hir.

12.43… Aros y mae pryderon sylfaenol ynghylch effaith gweithrediad y datblygiad, yn enwedig y cyfleusterau trac rasio. Rhannaf bryderon Pennaeth Iechyd Amgylcheddol nad yw’r effeithiau hyn wedi eu adnabod yn llawn

22.18… Canlyniad y Cylchffordd Rasio fydd newid amgylchedd sŵn ardaloedd cyfagos Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Bydd ardaloedd sydd ar hyn o bryd yn dawel, heb ddatblygiad na sŵn o weithgareddau dynol, yn cael eu newid am byth. Bydd hwn yn effeithio ar y Parc Cenedlaethol a newid profiad y sawl sy’n cerdded ar hyd y rhostir neu sy’n ymweld â’r hynebion rhestredig ac archaeoleg arall sydd i’w canfod yna.

22.19 Mae Pennaeth Iechyd Amgylcheddol y cyngor hwn… yn gwrthwynebu’r datblygiad o safbwynt yr effaith ar fywydau pobl o ddydd i ddydd. Mae ymateb y Parc Cenedlaethol yn wahanol yn faterol oherwydd mae’n ystyried effaith ar brofiad ymwelwyr i’r Parc Cenedlaethol… Yn fy marn i mae’n effaith y dylid ystyried yn un bwysig iawn… yn fy marn i y bydd adegau pan na fydd ymwelwyr i’r rhan yma o’r Parc Cenedlaethol yn gallu mwynhau yr amgylchedd tangnefeddus a thawel sydd wedi’i gysylltu’n agos â’r Parc.

Yn ogystal, mae’r cynllun yn gwrthdaro â:

…pholisiau cynllunio cenedlaethol (PPW 4.2.6, 4.11 5.3.4, 5.3.6, 5.3.7), ac yn debygol o gael effaith sylweddol ar ardaloedd o bwysigrwydd tirwedd.

Mae Cynllun Gweithredol Sŵn Cymru yn honni y gall sŵn trafnidiaeth:

difetha gwerthusiad harddwch natur petai pobl yn ei glywed pan ar gopa mynydd neu yng nghanol parc cenedlaethol

Ac er nad ydwyf wedi cael gafael ar ymateb y Parc Cenedlaethol i’r datblygiad, deallaf mai chwyrn oedd eu gwrthwynebiad, a bod effaith sŵn yn sail bwysig i’w dicter. Mae hefyd yn werth ystyried bod cylchffordd rasio Mallory Park o dan fygythiad gorfod cau oherwydd effeithiau andwyol sŵn ar drigolion lleol.

Yr ail esboniad ydy nad cyfrifoldeb Cyfoeth Naturiol Cymru yw pryderu am effaith sŵn. Ond os felly, pam crybwyll sŵn yn nogfen 10 Gorffennaf 2013? A phaham mae Gweinidog Cynllunio wedi datgan:

Parthed asesu effeithiau sŵn y datblygiad arfaethedig ar Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, ac a ydynt yn debygol o fod o fwy na bwysigrwydd lleol yn unig, ymgymghorom ni â Chyfoeth Naturiol Cymru, sef ein cynghorydd statudol ar faterion cynllunio sy’n ymwneud â Pharciau Cenedlaethol.

Mae’n briodol nodi bod Gweinidog Amgylchedd, Alun Davies, hefyd wedi datgan:

Un o’m mlaenoriaethau uchaf ydy gwella’r amgylchedd lleol i’n dinasyddion mwyaf difreintiedig. Mae dod i’r afael â llygredd sŵn yn chwarae rhan hanfodol i’r perwyl hon…

Mae un o wardiau Rasau, a rhannau helaeth o Garnlydan, o fewn y 10% o wardiau mwyaf difreintiedig yng Nghymru.

Y trydydd esboniad am fethiant Cyfoeth Naturiol Cymru i ystyried effaith sŵn ydy bod y swyddogion oedd yn gyfrifol am y cytundeb wedi ‘anghofio’ am effaith sŵn fel effaith o bwysigrwydd mwy na lleol yn unig.

Go brin! Dydy effaith sy’n gwrthdaro ag o leiaf 5 o bolisiau cynlluniau cenedlaethol ddim yn mynd yn angof yn rhwydd, yn enwedig i’r swyddogion oedd wedi dadansoddi’r dogfennau datblygu yn y lle cyntaf.

Yr unig esboniad arall yw bod y sawl oedd yn gyfrifol am lunio’r cytundeb wedi gwneud penderfyniad penodol i beidio â’i gynnwys yn y cytundeb. Mae’r esboniad hynny yn codi croen gŵydd. Oherwydd mae’n golygu mai mympwy unigolyn neu unigolion sy’n gyfrifol am bolisi cynllunio Cyfoeth Naturiol Cymru.

Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent I

Mae Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent yn gynllun hynod ddadleuol. Mae cryn anniddigrwydd ymhlith y sector amgylcheddol ynghylch y modd yr aethpwyd ati i roi sêl bendith i’r cynllun gan Gyfoeth Naturiol Cymru a Llwyodraeth Cymru.

O dan y drefn sydd ohoni, dylid Llywodraeth Cymru ystyried galw cais cynllunio i mewn am ystyriaeth Weinidogol o dan amgylchiadau penodol:

Y mater allweddol i Weinidogion Cymru yw a yw’r cais yn codi materion sy’n fwy na rhai sydd o bwysigrwydd lleol yn unig. Os felly, hwyrach y gellir ei alw i mewn.

Fe wnaeth Gyfoeth Naturiol Cymru asesiad o’r effeithiau amgylcheddol tebygol. Fel bron a bod pob dogfen a grybwyllir yn yr erthyglau parthed Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent, maent ar gael yn unig trwy ymholiad Rhyddid Gwybodaeth. Nid ydy Cyfoeth Naturiol Cymru yn cyhoeddu eu hymatebion i ymholiadau o’r fath, am resymau syfrdanol y cewch weld yn nhrydedd erthygl y gyfres hon.

Mae’r asesiad, ym mis Gorffennaf 2013, yn datgelu y gellid disgwyl effeithiau sy’n fwy na rhai sydd o bwysigrwydd lleol mewn pum maes gwahanol:

  • Effaith weledol ar Barc Cenedlaethol y Bannau Brycheiniog
  • Effaith sŵn ar y Parc Cenedlaethol
  • Effaith olau ar y Parc Cenedlaethol
  • Effaith ar fioamrywiaeth
  • Effaith ar bridd uchel ei garbon

Ond llai na mis yn ddiweddarach, cynhyrchodd Cyfoeth Naturiol Cymru gytundeb a ysgubodd yr holl bryderon i’r neilltu. Mae’n syfrdanol o ddogfen, mor brin o fanylion, mor bitw ei rhesymeg a mor wan yr amddiffyn o’r amgylchedd yng ngwyneb datblygiad mor niweidiol. Er nad oes llofnod ar y fersiwn a gafwyd o dan ymholiad rhyddid gwybodaeth, cymeraf ar ddeall mai Graham Hillier, Cyfarwyddwr Gweithredol y De, a awdurdododd y caniatad.

Mae’r ddogfen hon yn neilltuol o bwysig. Cyn ei dyfodiad, mae’n debyg na fydde opsiwn gyda’r Gweinidog (Carl Sargeant) ond i alw’r cais i mewn oherwydd yr effeithiau mawr a amlinellwyd gan adroddiad manwl mis Gorffennaf. Ond mae Llywodraeth Cymru wedi defnyddio’r llythyr tair tudalen hwn i gyfiawnhau peidio galw’r cais i mewn:

…rydym wedi ein bodloni bod modd rheoli effeithiau amgylcheddol y cynllun hwn yn briodol fel, yn ein tyb ni, nad oes angen galw’r cais i mewn…

Pam ei bod yn broblem i ddefnyddio cytundeb fel yr un yma i wthio pryderon amgylcheddol i’r neilltu?

Yn gyntaf, dwi’n amau nad ydy defnyddio cytundeb o’r fath yn cydymffurfio ag arferion da ym maes cynllunio ac amddiffyn yr amgylchedd. Mae proses ynddo’i hun yn bwysig er mwyn sicrhau nad oes mantais (neu anfantais) i unrhyw ddatblygiad ar draul datblygiad arall, ac i wneud yn siwr bod pob datblygiad arfaethedig yn cyrraedd safonau sylfaenol. Mae’n debygol bod y cytundeb hwn wedi’i seilio ar fympwy aelod(au) staff yn dewis a dethol telerau ar gyfer y datblygwr penodol yma. Nid ar sail felly mai cynnal cyfundrefn cynllunio/gwarchod amgylcheddol cyson, cryf, dibynadwy.

Yn ail, mae’r weithred hon yn gynsail beryglus iawn. Pam dyle unrhyw ddatblygwyr yn y dyfodol pryderu am adroddiadau manwl, beirniadol gan swyddogion Cyfoeth Naturiol Cymru? I gyd sydd angen arnyn nhw yw mynychu cyfarfod gyda swyddogion penodol yn y sefydliad a – hei presto – dyma ddiflaniad yr holl bryderon amgylcheddol mewn cytundeb sydd â dim oll o fanylion ynghylch yr hyn y bydd angen i’r datblygwr ei wneud. Ac os nad ydy’r manylion yn y cytundeb, pwy fydde’n beio’r datblygwr petai’n tynnu nôl o addewidion melys a wnaethpwyd cyn llofnodi’r cytundeb?

Yn drydydd, mae’r cytundeb hwn yn debygol o atynnu pob math o ddatblygwr anfoesol i Gymru os bydd eisiau diwydiannau neu ddatblygiadau niweidiol i’r amgylchedd. Y neges ydy: diwydiannau anfoesol a rheibus Ewrop, dyma ni yng Nghymru yn barod i roi lloches i chi!

Ac yn olaf, ac efallai yn fwy difrifol na phopeth arall, gadewch i ni beidio anghofio nad cytundeb cyfreithiol mo’r cytundeb. Mae hynny wedi neilltuo’n benodol yng nghymal 3.2 y cytundeb. Dwi ddim yn gwybod pa statws sydd â’r cytundeb os nad yw’n gyfreithiol, ond mae’n debyg nad yw’n werth llawer iawn mwy na’r papur a sgrifennwyd arno.

Nid wyf eto wedi sôn am gynnwys y cytundeb. Ond dwi’n ofni bod problemau enbyd yn y manylder prin sydd ar gael, er bod pwrpas honedig y cytundeb:

…yw manylu’r ymrwymiadau i’w cyflawni, a’r gwaith sydd i’w wneud gan yr Ymgeisydd, er mwyn lleddfu pryderon Cyfoeth Naturiol Cymru ynghylch tirwedd, mawn a chynefinoedd bioamrywiaeth…

Er enghraifft, er mwyn lleddfu pryderon amgylcheddol ynghylch pridd uchel ei garbon, fe fydd y datblygwyr yn:

…lleihau allyriadau nwyon tŷ gwydr fel canlyniad o’r gweithgareddau tra’n gweithredu… osgoi amharu ar y mawn tra’n bosib… a gwneud yn iawn am golled mawn anochel trwy gwella cyefinoedd mawn eraill yn lleol/yng Nghymru

Hyn er mwyn gwneud yn dda am gloddio 500,000 – 700,000 m3 o fawn o’r rhostir. Dim rhagor o fanylion. Sut mae gwneud yn iawn am golled o’r fath? Gobeithio’n arw bod gyda Chyfoeth Naturiol Cymru yr arbenigedd i wybod. Oherwydd ym mis Gorffennaf, dyma oedd barn Cyfoeth Naturiol Cymru:

…rydym â phryderon ynghylch dilysrwydd y model a ddefnyddiwyd i gyfrifo’r allyriadau nwyon tŷ gwydr. Rydym o’r farn bod y model yn wallus a wedi dyddio. Rydym o’r farn bod y golled fawn hon yn bwnc pwysig sy’n torri ar draws caffael carbon, newid hinsawdd ac effeithiau ar yr ecosystem cyfan.

Roedd Cyfoeth Naturiol Cymru hefyd o’r farn bod y model yn amcangyfri’n rhy isel yr allyriadau CO2 tebygol.

Wrth drafod gwneud yn dda am golled cynefinoedd rhostir/mawn, mae’r cytundeb yn cynnig:

…gwella porfa a chynefin gerllaw… nid llai na 600 hectar a nid yn fwy na 800 hectar yn ystod oes y datblygiad…

Efallai bod y cynnig yma yn swnio’n hael i rai. Ond mae Cyfoeth Naturiol Cymru o’r farn bod:

Ardaloedd maint > 3x neu 4x yr ardal a gollir yn cyd-fynd â cheisiadau cynllunio diweddar sy’n effeithio ar gynefinoedd mawn tebyg.

Gan bod y datblygwyr yn bwriadu gosod concrit dros 236 hectar o rostir gan ei ddifetha am byth, dydy’r 600 hectar a gynigiwyd fel lleiafswm ddim yn cyrraedd y nod o bell ffordd.

Dylid nodi bod Prif Weithredwr Cyfoeth Naturiol Cymru, Emyr Roberts, yn disgrifio gwaith Graham ar y Cylchffordd Rasio – hynny yw, y cytundeb a’r argymhelliad i beidio â galw’r cais i mewn – fel “canlyniad da“.

Mae’r llythyr a anfonwyd at Lywodraeth Cymru oddi wrth Gyfoeth Naturiol Cymru, gan argymell peidio galw’r cais i mewn, yn sôn am:

…gwybodaeth sydd bellach ar gael i ni yn ogystal â’r hyn sydd i’w weld yn Annex I [y cytundeb]…

Nid oherwydd diffyg ymdrech ar fy rhan i, ond nad ydw i wedi gallu cael gafael ar y gwybodaeth ychwanegol a grybwyllwyd. Digon posib bod llawer iawn mwy o fanylion yn yr hyn nas ddatgelwyd, sydd gwirioneddol yn cyfiawnhau argymell peidio galw’r cais i mewn.

Ond os felly, pam nad ydy’r gwybodaeth hynny wedi dod i’r fei?

Nid Cyfoeth Naturiol Cymru sydd â’r bai i gyd fan hyn. Er fy mod i wedi methu dod o hyd i’r e-byst dadlennol o du Lywodraeth Cymru (roedd y llywodraeth o’r farn y bydde’n cymryd 5,152 awr i ddod o hyd i’r wybodaeth – sy’n codi cryn pryder ynghylch effeithlonrwydd y gwasanaeth sifil), mae’n anodd peidio dod i’r casgliad bod y llywodraeth wedi pwyso ar Gyfoeth Naturiol Cymru i ddod i benderfyniad cyflym parthed galw’r cais i mewn ai peidio:

  • Ar 10 Mehefin 2013, gofynodd Mr Greg Matthews (Llywodraeth Cymru) am farn Cyfoeth Naturiol Cymru a ddylid galw’r cais i mewn ai peidio
  • Ymatebodd Gyfoeth Naturiol Cymru ar 16 Gorffennaf, gan fynnu mwy o amser i ystyried y cais oblegid effeithiau mawr y datblygiad
  • Ar 23 Gorffennaf gofynnodd Llywodraeth Cymru am eglurhad ar rai o’r materion a godwyd yn ymateb Cyfoeth Naturiol Cymru
  • Ar 1 Awst, cadarnhawyd dyddiad cau ymateb am 9 Awst

Felly o ddyddiad ymateb gwreiddiol Cyfoeth Naturiol Cymru, rhoddwyd tair wythnos a thridiau iddynt ddatrys y pump problem y soniwyd amdani uchod. A hynny yn ystod amser gwyliau nodedig.

Ond bai pwy ydyw bod Cyfoeth Naturiol Cymru wedi ildio i’r fath bwysau? Cyfoeth Naturiol Cymru ei hun. Wedi’r cwbl, fel cadarnawyd gan neb llai na Phrif Weinidog Cymru, Carwyn Jones, mai sefydliad “annibynnol ar lywodraeth” ydy Cyfoeth Naturiol Cymru. Ac os nad oedd digon o amser i’r sefydliad hwnnw ddod i gasgliad gwyddonol, rhesymegol ynghylch dilysrwydd y cais cynllunio, fe ddyle ei uwch swyddogion wedi mynnu digon o amser i wneud y gwaith trylwyr oedd ei angen arnynt, yn hytrach na chytuno i ruthro ymlaen gyda phroses oedd yn amlwg yn hollol ddiffygiol. Plygu i’r drefn a wnaethant.

Mae’r annibynniaeth sefydliadol honno hyd yn oed yn bwysicach pan fo Llywodraeth Cymru wedi gwario £2 miliwn o bunnoedd er mwyn gwireddu’r cynllun hwn, a wedi addo £15 miliwn ychwanegol yn y dyfodol. Siawns bod y buddsoddiad wedi codi awydd ar Lywodraeth Cymru i gael yr ateb ‘iawn’ gan Cyfoeth Naturiol Cymru?

I gloi, efallai mae’n werth nodi dyfyniad anffodus gan Gweinidog Adnoddau Naturiol, Alun Davies, ym mhapur y South Wales Argus:

O du draw i Flaenau Gwent y daw gwrthwynebiad [i’r Cylchffordd Rasio], nad ydynt yn dod o Flaenau Gwent a nad oes dim diddordeb ganddynt ym Mlaenau Gwent. Mae fy nghyngor iddynt yw i’n gadael ni yn llonydd.

Yn sicr ddigon na ddyle unrhyw Aelod Cynulliad trio dwyn perswâd ar unrhyw un, o unrhyw ran o Gymru, i beidio cymryd eu rhan yn y drefn briodol ddemocrataidd o ymateb i ymgynghoriad. Yn bennaf oll, pan fydd y pwnc yn un dadleuol iawn, a chydag oblygiadau sydd yn llawer ehangach na rhai lleol yn unig, dyle fod yn croesawu mewnbwn o bob cornel o Gymru.

Pan fydd yr Aelod Cynulliad hwnnw yn Weinidog dros faterion amgylcheddol, ac yn noddi Cyfoeth Naturiol Cymru sydd â’r swyddogaeth o benderfynu a ydy cynlluniau fel y Cylchffordd Rasio yn amgylcheddol dderbyniol, mae ei gyngor hyd yn oed yn fwy amheus.