Category Archives: Carwyn Jones

Y Sefydliad Cymreig

Mae’r dyfroedd wedi eu corddi rhywfaint yn ddiweddar. Bu i Andrew RT Davies – arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad – ysgrifennu at Ymddiriedolwyr Sefydliad Materion Cymreig (SMC) gan led-awgrymu na ddyle Lee Waters ddal yn ei swydd. Mae Andrew Davies yn credu mai goddrychol fydde’r Sefydliad nawr bod Lee yn ymgeisydd yn etholiadau’r Cynulliad yn 2016.

Ymunodd Adam Price yn y ffrae heno.

Os oes yna unrhyw werth i fy marn, dwi’n cytuno’n llwyr ag Adam. Ond yn fwy diddorol o lawer oedd neges nesaf Adam:

Mae’r gwybodaeth yma yn datgelu cyfrolau ynghylch Y Sefydliad Cymreig.

Gadewch i ni fod yn glir: simo i’n beio Ymddiriedolwyr yr SMC am beidio dewis Adam. Mi oedden nhw, yn eu tyb nhw, yn gwneud y dewis cywir ar sail cais a chyfweliad. Pwy a wyr pa mor dyngedfennol oedd safbwynt gwleidyddol Adam yn eu dewis.

Ond y ffaith bod pleidioldeb ymgeisydd hyd yn oed wedi’i grybwyll yn hynod o ddiddorol.

Mae’n golygu bod Ymddiriedolwyr SMC yn credu y galle niwed cael ei achosi i’r Sefydliad pe bydde rhwyun uchel-ei-broffil o’r blaid ‘anghywir’ ddod yn Gyfarwyddwr yr SMC.

Nid oes rhaid, wrth gwrs, i’r rhagdybiad yma fod yn wir iddo fod yn ddifrifol. Y ffaith ei fod yn bodoli o gwbl yn adrodd y cyfan.

Mae’n dangos bod Llywodraeth Cymru, a Gweinidogion Cymru, yn cael eu gweld yn blwyfol ac yn ddialgar gan bobl sydd yn uchel iawn eu parch ym myd cyhoeddus Cymru.

Ond beth sydd â wnelo hwn i gyd â’r amgylchedd?

Yn ystod y tair blynedd diwethaf mae tair elusen amgylcheddol sy’n hysbys iawn i ni i gyd wedi cael rhybuddion gan y Sefydliad Cymreig.

Mewn dwy achos, fe rhybuddiwyd yr elusennau gan Gyfoeth Naturiol Cymru (CNC) na fyddent yn cael unrhyw arian bellach gan CNC petaen nhw’n beirniadu’r sefydliad hwnnw.

Ac yn yr achos arall, Llywodraeth Cymru (neu swyddogion oddi fewn i’r llywodraeth) a roddodd y rhybudd: peidiwch â’n beirniadu neu ni fyddwch yn derbyn arian cyhoeddus gennym.

Tair elusen gwahanol; dau Sefydliad Cymreig: un neges digamsyniol. Neb i drafod methiannau’r Sefydliad Cymreig.

Plwyfol. Dialgar.

A phris y distawrwydd i’w dalu gan ein harian ni i gyd. Ni sy’n talu am i neb feirniadu’r llywodraeth.

Dyma un o’r rhesymau mae bywyd yng Nghymru mor sgleroteg. Prin iawn yw’r lleisiau sy’n codi yn erbyn Llywodraeth Cymru a’i hasiantaethau, tu draw i’r pleidiau gwleidyddol. Dwi’n falch dros ben i weithio i un ohonynt, gyda Chyfeillion y Ddaear.

Mae pobl o bron pob plaid – a heb blaid – yn rhethru ynghylch y Sefydliad Prydeinig. Tŷ’r Arglwyddi anetholedig, diffyg cyfansoddiad Prydain, datganoli annheg neu annigonol, diffyg cyllido… mae’r rhestr yn hirfaith.

Ond ble mae’r lleisiau croch yma pan fydd y Sefydliad Cymreig yn tagu’r drafodaeth gyhoeddus?

Amen, Adam.

Advertisements

Llond Drol o Gelwyddau

Nid ar chwarae bach mae cyhuddo Llywodraeth Cymru o gelwydda, gwyrdroi’r gwirionedd a cham-ddefnyddio data.

Ond nid oes disgrifiad arall am y fath propaganda cywilyddus mae Llywodraeth Cymru yn brysur dosbarthu i gymunedau ledled de Cymru ynghylch eu cynlluniau i adeiladu traffordd newydd i’r de o Gasnewydd.

Beth ddigwyddodd i safonau, i degwch, i’r gwirionedd? Wedi’u taflu i’r neilltu mewn pwl o angerdd i sicrhau bod y neges ‘gywir’ yn cael ei throsglwyddo i’r cyhoedd, doed a ddêl.

Efallai bod Llywodraeth Cymru yn dechrau poeni nad yw’r cyhoedd yn credu bod y fath wariant – ar raddfa heb ei thebyg yn yr oes ddatganoledig – wedi’i gyfiawnhau. Wedi’r cwbl, bydde benthyg £500 miliwn o bunnoedd yn golygu toriadau enbyd mewn meyseydd datganoledig eraill am ddegawdau i ddod, wrth i drethdalwyr Cymru talu yn ôl i’r Trysorlys am ei haelioni.

Digon posib bod Llywodraeth Cymru yn dechrau rhyw banig ar drothwy blwyddyn etholiadol all fod yn anodd i’r Blaid Lafur. Mae’n gwybod fod cefnogaeth i’r cynllun yn isel. Oes yna rai yn y Blaid sy’n poeni’n arw am effaith posib y prosiect amhoblogaidd yma ar rai o’r seddi sydd yn y fantol yn y de? Sut arall esbonio arddangosfeydd yn Abertawe a Chaerfyrddin pell, ill ddau nid nepell o seddi fel Gŵyr, Llanelli a Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr, tra bo Port Talbot, Pen-y-Bont a Chastell Nedd (seddi saffach o lawer ac yn nes at y draffordd arfaethedig) i gyd hebddynt?

Ond pa sail sydd i’r honiadau difrifol am gelwydda a cham-ddefnyddio data?

Dwi ddim yn mynd i roi manylion am bob un o’r celwyddau. Ond dyma rai enghreifftiau.

M4 celwyddau

  1. Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae 100,000 o gerbydau yn defnyddio’r draffordd bob dydd. Ond, wedi’i gladdu ym mherfeddion dogfen fanylach (t.16), dysgwn mai cyfartaledd y nifer cerbydau ar 5 cymal o’r M4 yw 100,000. 5 cymal? Beth ddigwyddodd i’r chweched cymal? Yr un a grybwyllir mewn graff ar dudalen 5 o’r un ddogfen, sy’n dangos bod 78,000 o gerbydau sy’n defnyddio’r cymal hwnnw. Pe bydde hwnnw wedi ychwanegu at y fformiwla, bydde’r nifer cyfartal ymhell islaw 100,000 – efallai mor isel â 90,000. Ond dydy hynny ddim yn edrych ‘cystal’ â 100,000, nag yw?
  2. Yn ôl Llywodraeth Cymru, bu’r heol 95% yn llawn yn 2014. Iesgob mawr, syndod fe fu unrhywun yn medru symud yn unman! Ond eto ar dudalen 16 o’r ddogfen fanlyach, dysgwn mai ar foreon gwaith yn unig, ar un cymal o’r draffordd yn unig, mewn un cyfeiriad yn unig y cyrhaeddir y ffigwr 95%. Felly ym mhob un man arall ac amser arall mae’r draffordd yn sylweddol llai prysur na 95%. Ond dyw hynny ddim yn ddigon dramatig i Lywodraeth Cymru, sydd am gyfleu’r syniad fod y draffordd yn gwegian dan straen aruthrol.
  3. Yn ôl Llywodraeth Cymru mae oedi ar y draffordd yn costi £78 miliwn pob blwyddyn i’r trueniaid sy’n teithio arni. Och a gwae! Rhaid oes gwneud rhywbeth. Hyd nes y sylweddolir, ar dudalen 17 o’r ddogfen fanlyach, bod y costau yma yn amcangyfrifon am yr hyn all ddigwydd, petai modelau hynod ffaeledig Llywodraeth Cymru a’r DfT yn profi’n gywir, erbyn 2037. Ie, dyna chi, proffwydo 22 mlynedd i’r dyfodol a smalio dyna ydy costau i bobl heddiw.
  4. Yn ôl Llywodraeth Cymru cost y cynllun fydd £1 biliwn. Paid poeni bod y Prif Weinidog wedi mynnu fe fydd y gost “llawer, llawer yn llai” na’r cyfanswm hwnnw. Achos dyma yw’r gwirionedd. Yn 2013 amcangyfrifwyd mai £998 miliwn (t.94) fydde’r gost. Ond bod y gost honno yn eithrio TAW. Braf o fyd lle y gellid bawb anwybyddu y dreth 20% ychwanegol honno! Mae hefyd yn anwybyddu’r costau cynnal a chadw o £613 miliwn, ac eithrio TAW. Yn ddiau fe fydd yr heol hon yn gofalu amdano’i hun! Yn ôl fy nghyfrifianell innau, mae cyfanswm y prosiect felly yn agos iawn at £2 biliwn. Sef dwbl y gost a honnir gan Lywodraeth Cymru.
  5. Os bydd cost y prosiect yn ddwbl yr amcangyfrifau, mae’n anorfod y bydd y buddion economaidd wedi’u haneru. Felly pan mae Llywodraeth Cymru yn honni bod £2 o fuddion i bob £1 o fuddsoddiad, yr hyn mae’n ei olygu yw bod dim budd o fath yn y byd o’r prosiect. Buddsoddwch bunt a chewch chi un yn ôl. Mae’r prosiect yma yn fuddsoddiad tipyn yn unig yn well na stwffio £1 biliwn o dan eich matras.
  6. Yn ôl Llywodraeth Cymru fe fydd mwy na 6,500 o swyddi yn cael eu creu gan y prosiect. A digon gwir, ar dudalen 17 o’r ddogfen fanylach, ceir y ffynhonell gadarn hon: EALI, Tabl 9.2, M4 CaN WelTAG Stage 1 & 2 Report (Gorffennaf 2014). Pwy fyse’n amau hynny? Wel, minnau am un. Ac i mawr rhyddhad i chi, ddarllenwyr, dwi wedi tyrchu yn y ddogfen honno. A nid yn Nhabl 9.2 y down ni o hyd i’r ffigwr yma, ond yn Nhabl 6.22 (t.150). A choeliwch chi ddim, ond senario ‘uchel’ o swyddi newydd ydy 6,750. Senario canolig ydy 2,800 (senario isel, gyda llaw, yw 750 o swyddi newydd).

Tro ar ôl tro ar ôl tro, llond drol o gelwyddau gan Lywodraeth Cymru. Wedi’u dewis yn fwriadol, yn unswydd i’n perswadio ni, y cyhoedd, mai prosiect teilwng ydy hwn.

Dwi wedi anfon ymholiad Rhyddid Gwybodaeth i ddarganfod:

  • Y sawl a gymeradwyodd y dewis o ffigyrau yma
  • Y sawl a gymeradwyodd y ddogfen derfynol
  • A oedd â’r Gweinidog fewnbwn i’r ffigyrau
  • Pob gohebiaeth parthed y ffigyrau yma

Dwi’n siwr fe fydd y canlyniadau o ddiddordeb i ni i gyd. Wedi’r cyfan, mae Côd y Gwasanaeth Sifil yn gosod disgwyliadau, gan gynnwys:

  • Gonestrwydd: bod yn onest ac yn agored (mae’n rhaid i chi beidio â chamarwain)
  • Gwrthrychedd: seilio’ch cyngor a’ch penderfyniadau ar ddadansoddiadau trylwyr o’r dystiolaeth (mae’n rhaid i chi beidio ag anwybyddu ffeithiau ‘anghyfleus’)

Mi oeddwn i’n gobeithio y bydde Llywodraeth Cymru yn sylweddoli eu camgymeriadau, ac, o dan y Côd, “Cywiro unrhyw camweddau cyn gynted ag y bo modd”. Ond dwi’n amau ymateb Llywodraeth Cymru fydd i wadu unrhyw gamweddau, celwyddau, gwyrdroi’r gwirionedd a cham-ddefnyddio data.

Felly dwi’n gobeithio y bydd Asiantaeth Safonau Hysbysebiadau yn dod i gasgliad gwrthrychol am y mater yma.

Cylchffordd Rasio Blaenau Gwent – Mwy Fyth o Lygredd

Disgrifir yr Arolygiaeth Gynllunio fel y canlynol mewn llythyr gan y Gweinidog Cynllunio, Carl Sargeant at Gadeirydd y Pwllgor Deisebau, William Powell:

… asiantaeth annibynnol weithredol Llywodraeth Cymru ac Adran Cymunedau a Llywodraeth Lleol yw yr Arolygiaeth Gynllunio, sydd wedi’i siarsio gan Weinidogion Cymru i wneud ystod o benderfyniadau ar eu rhan nhw. Mae’n hyrwyddo tecwch, tryloywder a di-dueddrwydd fel ei gwerthoedd craidd a gall benderfyniadau gan yr Arolygiaeth Gynllunio a Gweinidogion Cymru nad ydynt yn glynu at y gwerthoedd hynny gael eu herio yn y llysoedd.

A mewn ymgynghoriad diweddar ar y system cynllunio a’r Arolygiaeth, medd Llwyodraeth Cymru:

Mae’r drefn bresennol yn hyrwyddo lefel uchel o fewnbwn gan y cyhoedd, a safon uchel o benderfynidau wedi seilio ar egwyddorion tryloywder, tecwch a du-dueddrwydd.

Fe ddown ni yn ôl at y diffiniadau hynny nes ymlaen. Mae’n hynod o bwysig yng nghyd-destun y gwybodaeth a ddatgelwyd mewn perthynas â’r Cylchffordd Rasio.

Mae cyfres o ebyst wedi’u rhyddhau o dan y Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth sy’n berthnasol i’r perthynas rhwng yr Arolygiaeth Gynllunio a Llywodraeth Cymru.

Mae Llywodraeth Cymru yn datgelu peth o’r stori ei hun yn y ddogfen sy’n gwrthod rhyddhau cyngor cyfreithiol:

Ym mis Rhagfyr 2013 derbyniodd Arolygiaeth Gynllunio Cymru cais o dan Adran 38 o Ddeddf Tir Comin 2006 am Gylchffordd Rasio Blaenau Gwent; yn benodol i adeiladu heolydd dros-dro, ffensio dros-dro, ffin i’r datblygiad dros-dro, a thynnu dŵr o’r fawn. Tynnwyd y cais yma yn ôl gan yr ymgeisydd ym mis Ebrill 2014.

Mae gyda Gweinidogion Cymru y grym i wneud penderfyniadau dros bob un cais Adran 38, neu rhai ohonynt yn unig. Os na fydd Gweinidogion Cymru yn gwneud y penderfyniad ar gais Adran 38, fe fydd yr Arolygiaeth Gynllunio yn gwneud y penderfyniad ar y cais, a bydd copi o’r penderfyniad yn cael ei anfon at Weinidogion a swyddogion am bwrpas gwybodaeth.

Fel y gwelir, Gweinidogion Llywodraeth Cymru (mae’n debyg, ar sail cyngor gan eu gweision sifil), sy’n penderfynu ai nhwthau neu’r Arolygiaeth Gynllunio sy’n gwneud penderfyniad ar gais dad-gofrestru tir comin o dan Adran 38.

Mae’n bwysig nodi hefyd (yn yr un ddogfen) bod Llywodraeth Cymru wedi dewis tynnu enwau rhai swyddogion yn ôl oherwydd nad ydynt yn ddigon uchel yn strwythur y gwasanaeth sifil i’w henwi. Gallem gymryd yn ganiataol felly mai pob enw sydd wedi’i grybwyll yn enw person sydd yn weddol uchel yn strwythur Llywodraeth Cymru neu yn yr Arolygiaeth Gynllunio.

Ar 23 Hydref 2013, mae Spencer Conlon (Llywodraeth Cymru) yn anfon ebost at Gary Haggaty (LlC), gan ddweud:

Bydde unrhyw gais [i dad-gofrestru tir comin neu adeiladu arno] yn cael ei ddelio â gan yr Arolygiaeth Gynllunio.

Ar 16 Rhagfyr 2013, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth Gynllunio) yn anfon ebost at berson anhysbys:

Fe ddyle’r cais [Adran 38] gyrraedd ym mis Ionawr [2014] felly byddaf yn cysylltu â chi pan mae wedi cyrraedd parthed y sawl fydd yn gwneud y penderfyniad ayyb.

Yn amlwg, mae swyddogion Llywodraeth Cymru a’r Arolygiaeth Gynllunio yn credu ei bod yn hollol bosib mai’r Arolygiaeth fydd yn gwneud y penderfyniad ar y cais hwn. Yn wir, barn uwch-swyddog y Llywodraeth ydy mai cyfrifoldeb yr Arolygiaeth fydd hi.

Ar 6 Mawrth 2014, mae Spencer Conlon (LlyC) yn ysgrifennu at Gary Haggaty (LlyC):

Sefyllfa’r cais Adran 38 yw bod yr Arolygiaeth Gynllunio, sy’n delio â’r ceisiadau, wedi ystyried y cais yn fras ac erbyn hyn yn barod i ystyried y cais yn llawn. Y cwestiwn ydy a fydd Gweinidogion Cymru am gwneud y penderfyniad ai peidio.

Ar hyn o bryd mae’r Arolygiaeth Gynllunio ag awdurdod i wneud y penderfyniad, yn dilyn archwiliad cyhoeddus, os na fyddwn ni [Llywodraeth Cymru] yn gwneud y penderfyniad (yn debyg o fod yn ystod yr haf); byddant yn datgan eu penderfyniad mewn llythyr a rhoi gwybod i ni. Os byddwn ninnau yn gwneud y penderfyniad, byddant hwythau yn gwneud argymhellion ar ein rhan ni/ar ran Gweinidogion Cymru er mwyn i ninnau gwneud y penderfyniad terfynol.

Mae arweinydd tîm yr Arolygiaeth o’r farn y bydd tebygolrwydd uchel y bydd yr Arolygwr yn gwrthod y cais, os hwythau sy’n gwneud y penderfyniad, ar sail tynnu dŵr o’r mawn. Mae CNC wedi peidio argymell y cais ar sail tynnu dŵr o’r mawn, rhywogaethau gwarchodedig, a mynediad.

Mae dogfen wedi’i atodi i’r ebost sy’n esbonio:

Mae Arweinydd Tîm yr Arolygiaeth Gynllunio wedi dweud, ar ôl gweld y cais, fydde wedi synnu’n fawr pe na bydde’r arolygwr yn gwrthod y cais oherwydd tynnu dŵr o’r mawn. Mae angen penderfyniad ar yr Arolygiaeth erbyn diwedd mis Chwefror ai ni nai hwythau sydd am gwneud y penderfyniad.

Mae’r neges yma – a’r ddogfen a adroddir barn arweinydd tîm yr Arolygiaeth – yn syfrdanol. Er bod yr Arolygiaeth Gynllunio i fod yn gorff annibynnol, â thecwch fel un o’i werthoedd craidd, rhywsut mae gwybodaeth pwysig, cyfrinachol yn treiddio i’r Llywodraeth gan esbonio cyfeiriad tebygol penderfyniad yr Arolygiaeth. Yn amlwg mae’r gwybodaeth yma yn rhoi’r cyfle i’r Llywodraeth benderfynu a ydy’n debygol o hoffi penderfyniad yr Arolygiaeth, ac os nad ydyw (wrth gofio bod Llywodraeth Cymru eisoes wedi buddsoddi miliynau i’r fenter wallgof hon), y dyle gwneud y penderfyniad ei hun.

Ar 11 Mawrth, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth) yn gofyn i Spencer Conlon (LlC) am ‘y penderfyniad ynghylch y sawl – ni neu chi – fydd yn gwneud y penderfyniad’.

Rhwng 17 a 20 Mawrth, mae Gareth Harvey (Arolygiaeth) yn cysylltu â Spencer Conlon (LlC) sawl gwaith:

Ydych chi wedi clywed unrhyw newyddion pellach parthed pwy fydd yn gwneud y penderfyniad [ar gais tir comin Cylchffordd Rasio]?

Dwi wedi trio eich galw chi sawl gwaith heddiw… Os gwelwch yn dda, a wnewch fy ngalw i parthed Cylchffordd Rasio ar frys fel ein bod yn gallu symud ymlaen.

Nad ydw wedi clywed dim o hyd, felly mae’n rhaid dod i’r casgliad nad ydy’r Prif Weinidog wedi dod i benderfyniad eto ar y sawl fydd yn gwneud y penderfyniad [Yr Arolygiaeth te’r Llywodraeth]… Mae bwriad gennyf anfon y llythyr prynhawn ‘ma.

Mae’n debygol felly mai y Prif Weinidog a benderfynodd tynnu’r penderfyniad terfynol oddi ar yr Arolygiaeth Gynllunio.

O’r diwedd, ar 20 Mawrth, siaradodd Gareth Harvey (Arolygiaeth) â Spencer Conlon (LlC). Yn ystod y sgwrs hwnnw, cadarnhaodd Spencer fod un o Weinidogion Cymru – erbyn hyn, rydym yn amau mai y Prif Weinidog Carwyn Jones oedd y Gweinidog hwnnw – am gwneud y penderfyniad terfynol. Ar 9 Ebrill daeth cadarnhad ysgrifenedig gan Spencer bod y penderfyniad hwn wedi’i gymryd.

Yn amlwg, rhwng 6 Mawrth a 20 Mawrth eleni, fe fu ‘na gryn tipyn o drafod a chyfyng-gyngor ar ran Llywodraeth Cymru. Wedi’r cwbl, dim ond 1% o’r holl benderfyniadau yma yw rhai a gymerir gan Weinidogion Cymru.

Ac wedi’r holl drafod a’r cyfyng-gyngor a’r pendro, ar 17 Ebrill dyma’r ymgeisydd yn tynnu’r cais yn ôl.

Mae sawl cwestiwn pwysig iawn yn deillio o’r ebyst yma:

  • Sut mae gwybodaeth cyfrinachol (a dwi mawr yn tybio taw cyfrinachol yw’r math o wybodaeth sy’n datgelu meddyliau Arolygydd am gais cynllunio) yn pasio rhwng swyddogion yr Arolygiaeth a’r Llwyodraeth?
  • Pa Weinidog a gymerodd y penderfyniad mai’r Llywodraeth fydde’n gyfrifol am roi sêl bendith (ai beidio!) i’r cynllun? Dwi’n cymryd o’r ebost fod Carwyn Jones, y Prif Weinidog a wnaeth.
  • Pa mor uchel aeth y gwybodaeth fod yr Arolygiaeth yn debygol o wrthod y cais am ddatblygu ar dir comin? A oedd y Gweinidog yn gwybod hynny?
  • A oedd y buddsoddiad a wnaethpwyd eisoes gan Lywodraeth Cymru – gyda rhagor ar y gweill os yw adroddiadau yn y wasg i’w credu – wedi pwyso ar y Gweinidog wrth iddo wneud ei benderfyniad?
  • Ac a oedd Gweinidogion Cymru wedi rhagbenodi [pre-determined] y penderfyniad, wrth gael gwybod nad oedd yr Arolygiaeth yn debygol o ganiatau’r datblygiad?

Yn amlwg, mae’r drefn bresennol o benderfynu ar hap a damwain (dyna sydd yr olwg) p’un ai’r Llywodraeth neu’r Arolygiaeth fydd yn gwneud penderfyniad ar gais yn hollol anaddas.

Mae’n arwain at y canfyddiad mai am resymau gwleidyddol, nid egwyddorion neu ar sail canllawiau gwrthrychol, mae Gweinidogion yn dewis gwneud penderfyniadau ar faterion cynllunio. Trueni mawr felly yw darganfod nad ydy’r Llywodraeth am newid y drefn sydd yn rhoi’r grym i Weinidogion Cymru dynnu penderfyniad oddi ar yr Arolygiaeth “os maent yn ei gweld yn addas”. Fel y gwelwn yn ddiweddarach, mae’r ymarfer hon yn mynd yn groes i’r angen statudol i’r Arolygiaeth gael ei gweld yn annibynnol.

I droi yn ôl at y diffiniadau o’r Arolygiaeth:

  • Ydy’r penderfyniadau a gymerir trwy’r system yma wir o “safon uchel… wedi seilio ar egwyddorion tryloywder, tecwch a du-dueddrwydd”?
  • Ydy’r Arolygiaeth wir yn “asiantaeth annibynnol weithredol Llywodraeth Cymru”?

Mae’n bur debyg nad yng nghesail y Llywodraeth, o fewn adeilad y Llywodraeth ym Mharc Cathays y dyle’r Arolgyiaeth fyw.

Mae ‘na mwy i’r stori yma. Mae Erthygl 6.1 o’r Confenswin Hawliau Dynol Ewropeaidd yn mynnu:

wrth bwyso a mesur ei hawliau sifil a’i ddyletswyddau… mae pawb â’r hawl i wrandawiad teg a chyhoeddus… gan dribiwnal annibynnol, di-duedd statudol cyfreithlon

Mewn achos llys yn 1995 (Bryan v UK (44/1994/491/57)), canfyddiad Llys Hawliau Dynol Ewrop oedd:

38.   It is true that the inspector was required to decide the applicant’s planning appeal in a quasi-judicial, independent and impartial, as well as fair, manner (see paragraphs 21 and 22 above). However, as pointed out by the Commission in its report, the Secretary of State can at any time, even during the course of proceedings which are in progress, issue a direction to revoke the power of an inspector to decide an appeal (see paragraph 23 above). In the context of planning appeals the very existence of this power available to the Executive, whose own policies may be in issue, is enough to deprive the inspector of the requisite appearance of independence, notwithstanding the limited exercise of the power in practice as described by the Government and irrespective of whether its exercise was or could have been in issue in the present case. For this reason alone, the review by the inspector does not of itself satisfy the requirements of Article 6 (art. 6) of the Convention, despite the existence of various safeguards customarily associated with an “independent and impartial tribunal”

Penderfynodd y Llys mai yr hawl i herio penderfyniadau yn y llysoedd oedd yn golygu bod cyfundrefn Prydain yn cydymffurfio ag anghenion Confensiwn Hawliau Dynol. Ond mae’n debygol mai penderfyniad ymylol yw hwnnw. Dyma rhan o adroddiad Pwyllgor Dethol oedd yn ystyried y cwestiwn yma yn 2000:

Mae rôl a strwythur yr Arolygiaeth Gynllunio i’r dyfodol i’w weld yn fregus gan rhai gyda dyfodiad hawliau a deddfwriaeth newydd yn y DU… Y cwestiynau pwysicaf ydy: a fydd newidiadau bach i ffordd weithio’r Arolygiaeth yn ddigonol, neu a oes angen diwygiad mwy sylfaenol, ac a ddyle Llwyodraeth weithredu cyn dyfodiad achosion prawf yn y llysoedd.

Mae un canfyddiad arall gan Llys Hawliau Dynol Ewrop o ddiddordeb i’r achos hon. Yn Langborger v Sweden (1989), ceisiodd y llys ymrafael â diffiniad ‘tribiwnal annibynnol a di-duedd’:

32.   In order to establish whether a body can be considered “independent”, regard must be had, inter alia, to the manner of appointment of its members and their term of office, to the existence of guarantees against outside pressures and to the question whether the body presents an appearance of independence (see, inter alia, the Campbell and Fell judgment of 28 June 1984, Series A no. 80, pp. 39-40, para. 78)…

34.   Because of their specialised experience, the lay assessors, who sit on the Housing and Tenancy Court with professional judges, appear in principle to be extremely well qualified to participate in the adjudication of disputes between landlords and tenants and the specific questions which may arise in such disputes. This does not, however, exclude the possibility that their independence and impartiality may be open to doubt in a particular case.

35.   In the present case there is no reason to doubt the personal impartiality of the lay assessors in the absence of any proof. As regards their objective impartiality and the question whether they presented an appearance of independence, however, the Court notes that they had been nominated by, and had close links with, two associations which both had an interest in the continued existence of the negotiation clause. As the applicant sought the deletion from the lease of this clause, he could legitimately fear that the lay assessors had a common interest contrary to his own and therefore that the balance of interests, inherent in the Housing and Tenancy Court’s composition in other cases, was liable to be upset when the court came to decide his own claim.

Cymeraf ar ddeall bod o leiaf un cynrychiolydd o Lywodraeth Cymru ar banel cyfweld Arolygwyr pan fydd recriwtio.

A oes ‘cysylltiadau agos’ rhwng Llywodraeth Cymru a’r Arolygiaeth? A ydy’r Arolygwyr yn cael eu penodi gan Lywodraeth Cymru? A ydy’r Arolygiaeth yn ‘rhoi’r argraff o weithio’n annibynnol’?

Ble mae hyn oll yn gadael y Cylchffordd Rasio?

Erbyn hyn, dim ond archwiliad cyhoeddus trylwyr fydd yn ein helpu i ddod i wybod yr hyn sy wedi digwydd wrth i Lywodraeth Cymru a’i Weinidogion (gam)ddefnyddio’u dylanwad i sicrhau caniatâd cynllunio i’r cynllun hwn. Ai Pwyllgor Craffu’r Prif Weinidog, ynteu Pwyllgor Amgylchedd y Cynulliad Cenedlaethol fydde mwy addas i’r perwyl?

Mae’n debyg y bydde unrhyw her gyfreithiol yn erbyn y Cylchffordd Rasio yn rhwym o lwyddo. Mae Llywodraeth Cymru, trwy ymyrryd mewn llu o ffyrdd gwahanol ym mhob rhan o’r prosiect yma, yn ddigon eironig wedi lladd unrhyw obaith o lwyddiant i’r datblygiad.