Category Archives: Llywodraeth Cymru

Tri Diwrnod o Rybudd

Druan ar Lywodraeth Cymru. Mis yn unig cyn dyddiad dechrau’r Ymchwiliad Cyhoeddus mae holl sylfaen eu cynlluniau rheibus yn y fantol.

Achos – gyda thri diwrnod o rybudd yn unig – mae diawliaid Adran Trafnidiaeth Llywodraeth Prydain wedi newid y ffordd y dyle awdurdodau cyhoeddus ragweld twf traffig.

Ond wrth gwrs, fel rydym wedi dod i arfer ynghylch cynlluniau Llywodraeth Cymru a’r M4, nid dyna’r gwirionedd.

Oherwydd mi oedd Llywodraeth Cymru yn ymwybodol ers o leiaf blwyddyn bod Llywodraeth Prydain am newid y ffordd mae’n gwneud amcanestyniadau o’r math. Mae un ddogfen ymgynghori yn eglurhau:

The review is planned to be completed in 2016

Felly naill ai roedd Adran Trafnidiaeth Llywodraeth Cymru yn esgeulus wrth beidio bod yn ymwybodol bod yr adolygiad yn mynd yn ei flaen. Neu mi oedd yr adran yn gobeithio bwrw ymlaen â’u cynllun ta beth, wedyn derbyn cyngor cyfreithiol y bydde’u hachos yn annilys petaent yn bwrw ymlaen heb ddefnyddio’r fethodoleg newydd.

Pam bod y newid yn dyngedfennol bwysig?

Mae Cyfeillion y Ddaear Cymru – ynghyd â llawer o fudiadau ac arbenigwyr eraill – wedi beirniadu amcanestyniadau Llywodraeth Cymru, gan awgrymu eu bod yn gor-ddweud y twf traffic tebygol.

Os bydd y fethodoleg newydd yn lleihau’r twf rhagweledig, wnaiff hynny andwyo achos y llywodraeth yn dirfawr.

I gychwyn, mae modelau Llywodraeth Cymru yn dangos bod yr M4 yn ymdopi’n berffaith iawn fel ag y mae tu allan yr oriau brig, hyd 2037 o leiaf. Bydde lleihad yn y twf traffig yn atgyfnerthu’r canfyddiad hwn.

yr M4 yn ymdopi'n berffaith iawn fel ag y mae tu allan yr oriau brig

Bydde hefyd, wrth gwrs, yn lleihau’r ennillion tybiedig o ran llygredd aer, dŵr a sŵn. Dyna achos lleiaf yw’r traffig sy’n defnyddio’r M4 presennol, lleiaf yw’r llygredd a sŵn.

Yn bwysig iawn, mae dadansoddiad ennillion/colledion (Benefit-Cost Analysis) wedi’i seilio i raddau helaeth ar leihau amser teithio, yn enwedig gan deithwyr busnes:

Travel time savings typically account for a large proportion of the benefits of major transport infrastructure. For this reason they play an important role in policy making and investment decisions.

Gallem weld mewn asesiad Llywodraeth Cymru bod y buddion tybiedig i’r gymuned fusnes dros £1 biliwn, sef mwy na hanner buddion crynswth y cynllun.

Felly os bydd cerbydau ar yr heolydd yn llai niferus, bydd yr ‘ennillion’ amser yn llai. A mae Cyfeillion y Ddaear Cymru yn barod wedi amcangyfri bod yr asesiad ennillion/colledion yn ymylol. Mi all y newidiadau wthio’r cynllun i ochr negyddol y linell fantol.

Providing a realistic analysis of the cost also has profound implications for the Benefit:Cost Ratio. The Welsh Government claims this ratio to be 1.98 . However, substituting our costs of £1.84 billion for the Welsh Government’s costs of £0.98 billion gives us a ratio of 1.05.

Hardly a ringing endorsement of the project’s economic benefits.

Felly mae’r newid i’r fethodoleg yn mynd i achosi pen tost i Lywodraeth Cymru ymhell tu hwnt i’r angen i ail-redeg eu holl asesiadau a’r oedi i’r cynllun. Achos peidiwch â chredu am eiliad bod oedi o 5 mis yn mynd i beidio â chael effaith ar y gwaith adeiladu. Am un peth, mae’n rhaid i waith ecolegol sensitif gael ei wneud ar adegau penodol o’r flwyddyn. Mi all y newid hwn olygu oedi o flwyddyn.

Wrth gwrs, mi fydd Llywodraeth Cymru yn ywmybodol bod Adran Trafnidiaeth llywodraeth Prydain yn ymgymryd ag adolygiad o’r ffordd y mae’n amcangyfri gwerth amser teithio.

Mae’r adolygiad yma yn argymell lleihau’n sylweddol gwerth tybiedig arbedion amser gan y gymuned fusnes. Erbyn diwedd mis Mawrth, byddwn 5 mis yn nes at benderfyniad Llywodraeth Prydain i fwrw ymlaen â’u newidiadau ai peidio. All hwn achosi oedi pellach i gynlluniau Llywodraeth Cymru, yn yr un modd â’r adolygiad presennol?

 

Advertisements

Y Gweinidog Teflon

Mae awdur y blog yma â gwrthwynebiad hir-dymor i gynlluniau M4 Llywodraeth Cymru. Gallwch weld erthyglau yn sôn am:

Ond mae’r erthygl hon yn ddilyniant i’r un a gofnodwyd cyfres haerllug o gelwyddau ynghylch cynlluniau M4 Llywodraeth Cymru. Arddangosfeydd – a ddatgelwyd wedi ymholiad rhyddid gwybodaeth – a gostiodd £289,527.

Gofyn i fy hun: sut all weision sifil – sydd o dan ymrwymiad i beidio â chelwydda – alluogi celwyddau llwyr i ymddangos mewn arddangosfa gyhoeddus? Defnydd dwl o arian cyhoeddus yw i dalu i weision sifil gynhyrchu ‘ffeithiau’ anghywir, wedyn i dalu am eu darlledu.

A dyma fi felly ar drywydd y gwirionedd: gorfodi Llywodraeth Cymru i wynebu’r ffaith ei bod wedi celwydda.

Cam 1

Y cam cyntaf oedd i ddarganfod pwy a gymeradwyodd yr ystadegau a’r ffigyrau gwallus a ddefnyddiwyd. Yn ddigon rhwydd, dyma’r ymateb: Cyfarwyddwr y Prosiect. A buodd y Gweinidog Trafnidiaeth yn eu hadolygu i gyd.

Ond roeddwn am gael tystiolaeth bod gweision sifil wedi trio peidio â chelwydda, a mai i’r gwrthwyneb oedd bwriad y Gweinidog. Felly ar ôl i fi ofyn am ohebiaeth rhwng Cyfarwyddwr y Prosiect (Martin Bates) a’r Gweinidog, dyma ymateb y llywodraeth.

Ar ran/On Behalf Of ES&T-FOI@wales.gsi.gov.uk
Anfonwyd: 17 November 2015 14:20
At: Gareth Clubb
Copi/Cc: ES&T-FOI@wales.gsi.gov.uk; Freedom.ofinformation@wales.gsi.gov.uk
Pwnc: RE: ATISN 9857 – G Clubb – Martin Bates Correspondence – Final Response

Annwyl Mr Clubb,

Diolch am eich ymholiad.  Mae yna nifer o wahanol ffolderi lle y gall y negeseuon e-bost o dan sylw cael eu cadw.  Mae rhai ffolderi yn ymwneud â phrosiectau, rhai ddim.  A fyddech cystal a disgrifio’r wybodaeth yr ydych yn chwilio amdani yn benodol, er enghraifft e-bost penodol ar agwedd benodol o brosiect penodol.  Buasai’n help os byddwch mor gywir â phosibl yn eich disgrifiad, gan ganolbwyntio ar y wybodaeth yr ydych yn credu sydd gennym, fel y gallwn chwilio amdani.

Dyma’r tro cyntaf i fi ddod o hyd i drefn rhyfedd Llywodraeth Cymru o gadw gohebiaeth. Mae’n debyg bod eisiau i fi ddyfalu o blith nifer anhysbys o ffolderi gwahanol – heb gliw yn y byd o enwau’r ffolderi oedd yn cynnwys yr ohebiaeth.

Dwi ddim am i’r blogpost yma para’n hirach nag sydd yn rhaid. Yr ateb byr i’ch cwestiwn felly ydy bod Comisiynydd Gwybodaeth yn dal i archwilio trefn rhyfeddol Llywodraeth Cymru, sydd yn fy nhyb i yn mynd yn groes i’r angen statudol i hwyluso mynediad i wybodaeth.

Dyma enghraifft arall o sut y bu Llywodraeth Cymru yn ceisio peidio ymateb yn deg i ymholiad rhyddid gwybodaeth – y tro yma yn smalio nad oedd clem gyda nhw faint o draffig sy’n defnyddio cymalau gwahanol yr M4 er bod yr union ddata hwnnw wedi’i ddefnyddio i ‘ddangos’ bod yr M4 yn orlawn yn barod.

Cam 2

Cwyno i’r Awdurdod Saf0nau Hysbysebu.

Mi oeddwn i wedi clywed bod Awdurdod Safonau Hysbysebu yn gallu barnu am ddilysrwydd – ai beidio – honiadau a wneir gan awdurdodau cyhoeddus. Felly ysgrifennais â nhw, gan fynnu bod yr honiadau yn groes i’r rheoleiddiadau marchnata.

Dyna siom oedd derbyn ymateb yr ASA. Dyfarnwyd nad oedd modd iddynt ymyrryd oherwydd nad oedd dim yn cael ei ‘werthu’.

Cam 3

Cwyno i’r sefydliad ei hun.

Dyma a wnes yn fuan wedi’r arddangosfeydd, gan ennyn yr ymateb yma gan y Gweinidog ei hun. Cyfeirio fi at y ‘gwybodaeth’ gwallus ei hun wnaeth Mrs Hart. Yn amlwg, doedd yr ateb yma ddim yn plesio. Felly, ymlaen at Gam 4.

Cam 4 

Cwyno i Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru.

Gallwch weld sail fy nghwyn fan hyn. Yn y bôn, mynnu oeddwn fod Llywodraeth Cymru wedi camarwain pobl Cymru yn fwriadol, a bod Côd Ymddygiad Gweision Sifil wedi’i dorri (o ran gonestrwydd o goddrychedd) fel canlyniad.

Codais dau brif pwynt:

  1. Bod Llywodraeth Cymru ddim wedi ymchwilio fy nghywn yn drylwyr
  2. Am bod y Gweinidog ei hun wedi ymchwilio, bod hynny’n tanseilio hygrededd y system cwyno: pa Weinidog fydde’n cyfaddef bod ei staff wedi celwydda ar orchymyn y Gweinidog honno?!

Yn y pendraw – pedwar mis yn ddiweddarach – derbyniais yr ymateb hon gan Lywodraeth Cymru (oedd wedi cael gorchymyn gan yr Ombwdsmon i ymateb).

Fel y gwelwch, dydy ymateb y llywodraeth ddim yn ymdrîn â’r honiad o gelwydda. A dyna felly oedd sail parhad fy nghwyn i’r Ombwdsmon.

Ond siom unwaith eto a gafwyd. Dyma ymateb derfynol yr Ombwdsmon. Meddai’r Ombwdsmon nad oes modd iddo ymchwilio i honiadau o dorri Côd Ymddygiad, gan mai rôl yr awdurdod ei hun ydy hwnnw. A nid oes rôl gan yr Ombwdsmon codi cwestiynau am ddilysrwydd ystadegau awdurdodau cyhoeddus.

Cam 5

Cwyno i’r Awdurdod Ystadegau’r DU.

Cafwyd cryn dipyn o drafodaeth gyda Richard Laux, Dirprwy Pennaeth Rheoleiddio yn yr Awdurdod Ystadegau. Roedd Richard mor glên i ysgrifennu’r ebost hon, gan gopio’r cynnwys at nifer o ystadegwyr proffesiynol, gan gynnwys Pennaeth Ystadegau Llywodraeth Cymru:

Oddi wrth: Laux, Richard [mailto:richard.laux@statistics.gov.uk]
Anfonwyd: 08 February 2016 14:55
At: Gareth Clubb <gareth.clubb@foe.co.uk>
Copi/Cc: Glyn.Jones@wales.gsi.gov.uk; Hart, Jamie <jamie.hart@Statistics.gov.uk>; Leadbetter, Victoria <victoria.leadbetter@Statistics.gov.uk>
Pwnc: Welsh Government infographic

Dear Gareth,

Thank you for contacting us and for the subsequent conversation to help me understand better your concerns about the infographic used by the Welsh Government about the proposals for the M4 Corridor around Newport Project.

As I explained, the statutory remit of the UK Statistics Authority is limited to “official statistics”; we understand that the information that you are concerned about is economic/cost-benefit analysis, including modelled forecasts conducted or commissioned by the Welsh Government – which is not part of our remit.

I mentioned to you the UK Statistics Authority’s Code of Practice for Official Statistics – this is the benchmark of good statistical practice and, we believe, much of it is relevant to a wider range of published quantitative information. For example:

  • Principle 2 practice 2 says “Present statistics impartially and objectively”.
  • Principle 4 practice 1 requires producers of statistics to “ensure that official statistics are produced according to scientific principles. Publish details of the methods adopted, including explanations of why particular choices were made”.
  • Principle 8 practice 1 emphasises the importance of providing “information on the quality and reliability of statistics in relation to the range of potential uses …”

Voluntary adherence to the spirit and the high standards of parts of the Code of Practice when publishing non-statistical analysis might be beneficial, in particular relating to its orderly release, including:

  • adopting clear labelling and presentation of such publications to make them readily distinguishable from official statistics releases, making it clear to readers that the analysis comprises economic estimates based on judgements and assumptions;
  • setting out, as far as possible, advice to readers about how they might replicate the analysis contained within; and,
  • adopting professional standards in the presentation of the analysis and setting out its strengths and limitations.

I am copying this email to Glyn Jones, Head of Profession for statistics at Welsh Government.

Best wishes,

Richard.

Chlywais i’r un gair gan Glyn Jones wedi hynny. Ond mi oeddwn i’n wirioneddol ddiolchgar am gefnogaeth Richard Laux. Roedd yn amlwg yn cydymdeimlo â’r sefyllfa, ond oherwydd nid “ystadegau swyddogol” mohonynt, ni fedrith wneud dim yn eu cylch.

Cam 6

Cwyno i Swyddfa Archwilio Cymru.

Ydych chi’n cofio’r rhan o ymateb yr Ombwdsmon lle soniodd nad oedd modd iddo ymchwilio materion ariannol gan mai swyddogaeth y swyddfa archwilio ydoedd?

Ymlaen atyn nhw, felly, gan fynnu bod Llywodraeth Cymru wedi camwario bron i £300,000 ar arddangosfeydd gan mai camarweiniol/celwyddol oeddynt. Yn  fwy na hynny, petai’r arddangosfeydd wedi gogwyddo’r farn gyhoeddus o blaid y draffordd, a’r draffordd yn cael ei hadeiladu ar sail hynny, bydde’r camwariant hynny’n gyfrifol am gamwariant o fwy na £2 biliwn.

Chwarae teg, mi wnaeth y Cyfarwyddwr Archwilio Ariannol ymateb. Dyma’r hyn oedd gyda fe i’w ddweud:

Oddi wrth: Wales Audit Office [mailto:WalesAuditOffice@audit.wales]
Anfonwyd: 31 March 2016 14:52
At: Gareth Clubb <gareth.clubb@foe.co.uk>
Pwnc: Camwariant Llywodraeth Cymru 15-16

Annwyl Mr Clubb,

Diolch am eich e-bost dyddiedig 22 Chwefror 2016 lle y gwnaethoch godi pryderon ynglŷn â’r cynigion presennol ar gyfer Ffordd Liniaru’r M4 yn Ne Cymru, a defnydd Llywodraeth Cymru o arian cyhoeddus a chyflwyno ystadegau tra’n cynnal cyfres o arddangosfeydd cysylltiedig ar gyfer y cyhoedd ym mis Medi 2015.

Rwyf yn ymateb i’ch e-bost ar ran Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Yn amlwg, mae prosiect Ffordd Liniaru’r M4 yn eitem sylweddol o wariant cyhoeddus, ac mae’r Archwilydd Cyffredinol yn adolygu’r prosiect o ran y potensial i ystyried y gwerth am arian a gafwyd yn y defnydd o adnoddau ac astudiaeth ar gyfer gwneud argymhellion i wella’r gwerth am arian. Rwyf felly’n ddiolchgar i chi am godi eich pryderon mewn perthynas â’r cynigion presennol, gan fod hynny’n helpu ein monitro parhaus.

Fodd bynnag, dylid cofio nid yw cwestiynu rhinweddau amcanion polisi y cyrff a archwilir gan yr Archwilydd Cyffredinol yn un o swyddogaethau’r Archwilydd Cyffredinol na Swyddfa Archwilio Cymru. Yn ogystal, nid oes gan yr Archwilydd Cyffredinol na Swyddfa Archwilio Cymru ddyletswydd statudol i ymchwilio i gwynion yn erbyn cyrff y mae’r Archwilydd Cyffredinol yn eu harchwilio. Mae ein Canllaw i Ohebwyr ar ysgrifennu at Archwilydd Cyffredinol Cymru neu Swyddfa Archwilio Cymru yn rhoi gwybodaeth fanylach am y materion hyn a allai fod yn ddefnyddiol i chi.

Fodd bynnag, byddwn yn ystyried p’un a yw gohebiaeth rydym yn ei derbyn sy’n cwyno am sefydliadau a archwilir gan yr Archwilydd Cyffredinol yn codi unrhyw bryderon a allai lywio ein gwaith archwilio. Gallaf gadarnhau bod eich e-bost hefyd wedi’i anfon ymlaen at y tîm archwilio perthnasol i lywio eu gwaith archwilio parhaus mewn perthynas â Llywodraeth Cymru ar ran Archwilydd Cyffredinol Cymru.

Rydym hefyd yn ymwybodol bod Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi’r gorchmynion drafft, datganiad amgylcheddol, a chofnodion eraill cysylltiedig ac yn rhoi’r cyfle i unigolion neu sefydliadau wrthwynebu, cefnogi, neu awgrymu cynigion amgen tan 4 Mai 2016. Mae’n datgan ar y wefan y bydd Gweinidogion Cymru yn ystyried ymatebion ac yna’n penderfynu a oes angen cynnal ymchwiliad lleol cyhoeddus gerbron arolygydd annibynnol. Efallai y byddwch hefyd am ddod â’ch pryderon at sylw Pwyllgor Menter a Busnes y Cynulliad sydd, fel y gwyddoch o’ch cyfranogiad, wedi cyflawni ymchwiliad ar gynigion Llywodraeth Cymru yn flaenorol.

Yn gywir

Richard Harries

Cyfarwyddwr – Archwilio Ariannol

Felly nid oedd modd archwilio oherwydd nid rôl yr archwilydd ydyw i gwestiynu penderfyniadau polisi, waeth pa mor ddrud neu ddiangen ydynt. Ond roeddwn wedi calonogi eu bod wedi cymryd fy mhryderon o ddifri.

Y Senedd

Nid fi oedd yr unig un i godi cwestiynau ynghylch y celwyddau yma. Mi wnaeth Eluned Parrot ofyn cwestiynau ar lawr y Senedd ar 21 Hydref 2015. Gallwch weld ymateb y Gweinidog fan hyn. Ond dyma’r drafodaeth hanfodol:

Eluned Parrot: A yw’r wybodaeth yn y llyfryn hwn a’r arddangosfa yn gynrychiolaeth gywir, fanwl a theg o’r ffeithiau ynglŷn â ffordd liniaru’r M4?

Edwina Hart: Mae yna bobl sy’n dweud nad ydyw ac yn ôl pob tebyg, maent wedi eich lobïo chi’n briodol, ond caf fy sicrhau gan fy swyddogion ei fod.

Casgliadau

Felly, wedi cwyno i chwe chorff gwahanol, a gwrando ar ymateb y Gweinidog i gwestiwn Aelod Cynulliad, dyma fi’n dod i’r casgliad ei bod yn amhosib dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif.

Mi all Lywodraeth Cymru gelwydda yn ddiofn heb obaith o’i dwyn i gyfrif. Pam felly? Am mai y llywodraeth ei hun sy’n penderfynu a ydy Gweinidog ynteu swyddogion yn celwydda.

Felly gwynt teg ar ôl y Gweinidog yma. Mae hi’n troi ei chefn ar y Cynulliad gan adael gwaddol o swyddogion wedi eu heintio â chelwyddau er mwyn gwthio cynllun oedd yn freuddwyd un aelod o’r Cabinet.

Wedi ei hymadawiad ni ddaw y freuddwyd hon i fodolaeth. Wedi’r cyfan, erbyn 2037 fe fydd traffig yn symud yn hollol rhwydd am ran fwya’r dydd yn ardal Casnewydd heb un gronyn o darmac ar wastadeddau Gwent.

2037

Mae’n amhosib cyfiawnhau’r fath wariant ar gynllun dinistriol lle mae’r cwestiynau am resymeg y prosiect mor ddybryd.

Ie, gwynt teg ar ôl Edwina Hart, â sawr melys ermine yn ei ffroenau.

Dadleuon Gwag yr M4

Daeth nifer o sylwadau i’r fei yn ddiweddar fel canlyniad i benderfyniad Plaid Cymru i beidio â chefnogi’r Ffordd Ddu yn y Cynulliad wedi mis Mai.

Mae’r Ffordd Ddu – traffordd 6-lôn i’r de o Gasnewydd – yn gynllun dinistriol tu hwnt. Mae rhagor o fanylion am yr effaith amgylcheddol a’r sail (os o gwbl) tros ei hadeiladu mewn cyfres o erthyglau am:

A mae erthygl bellach sy’n datgymalu honiadau Llywodraeth Cymru fod y byd yn mynd i ddod i ben os na fyddwn yn adeiladu’r draffordd hon yn o sydyn.

Ond mae’n debyg nad ydy rhai pobl a ddyle gwybod yn well wedi eu darllen. Felly dyma rai ffeithiau cryno i Paul Flynn a’i gyfeillion sydd â’u pryd ar wastraffu hyd at £2 billiwn ar gynllun diangen pan fo llai o draffig ar heolydd Cymru nawr nag y bu yn 2007 a phan fo gwasanaethau cyhoeddus yn gwegian o dan straen diffyg cyllid.

Mae Paul yn honni bod ‘na tagfeydd yn ddyddiol a ‘llygredd sy’n cynyddu’.

Ond nid dyna yw’r gwirionedd. Am rannau helaeth iawn o’r dydd mae’r draffordd yn llifo’n rhwydd (mae cŵyn wrth law y Comisiynydd Gwybodaeth am fethiant Llywodraeth Cymru i ddarparu’r gwybodaeth manwl). A sut all llygredd fod ar gynnydd pan fo 1% yn llai o draffig ar heolydd Cymru nawr nag y bu yn 2007?

Dyma Paul yn honni bod unrhyw gynllun heblaw am y Ffordd Ddu yn mynd i ‘lwytho llygredd yng nghanol Casnewydd’.

Ond fe welwyd eisoes mai 8 tŷ yn unig sydd o dan warchodaeth oherwydd llygredd sy’n deillio o’r M4. Oni bai bod y 72 o bobl sy’n marw oblegid llygredd aer pob blwyddyn i gyd yn byw yn yr 8 tŷ yma mae angen ffordd arall o weithredu ar lygredd aer nag adeiladu traffordd newydd.

Dyma Andrew Morgan, Arweinydd Cyngor Rhondda Cynon Taf

Dim ots gan Andrew, mae’n debyg, am y 26,978 o deuluoedd yn Rhondda Cynon Taf sydd heb gar neu fan (27% o holl deuluoedd yn y sir). Mae’n hapus iawn i wastraffu hyd at £2 biliwn o arian pobl eraill i adeiladu traffordd wnaiff galluogi pobl i yrru allan o Gymru am 70mya.

Beth am ward Andrew Morgan, sef Gorllewin Aberpennar? O’r 1,970 o deuluoedd sy’n byw yn y ward, 740 sy heb gar neu fan. Dyna i chi 38% o boblogaeth ward Mr Morgan sydd â llawer iawn o ddiddordeb mewn gwariant £2 biliwn ar draffordd fydd fawr o ddim defnydd iddyn nhw. Wedi’r cwbl, mae â 39% o deuluoedd y ward problem iechyd tymor-hir neu anabledd. Oes ffordd well o wario £2 biliwn yn nhyb y bobl yma, tybed?

Ac wrth gwrs, nid yw “busnes” yn unfarn o blaid y draffordd hon. Mae’r FSB, sy’n cynrychioli 10,000 o fusnesi ledled Cymru yn gwbl yn erbyn y cynllun.

Dyma Jayne Brencher, Cynghorydd Trallwn a Maer Tref Pontypridd

Mae Jayne yn gwybod pob dim sydd i’w wybod am ‘ddiffyg dealltwriaeth’. Wedi’r cyfan, am bob £1 a werir ar y cynllun anferth hwn, fe ddaw £1 yn ôl i’r economi.

Buddsoddwch bunt a chewch chi un yn ôl. Mae’r prosiect yma yn fuddsoddiad tipyn yn unig yn well na stwffio £1 biliwn o dan eich matras.

Os mai dyna yw “yr hyn sydd ei angen ar yr economi”, mawr ddiolch nad ydy Jayne mewn sefyllfa i wneud niwed pellach i economi Cymru.

Mae ward cyngor tref Mrs Brencher, Trallwn, o fewn ward Trallwng o ran Cyngor Rhondda Cynon Taf. Mae 1,678 o deuluoedd yn Nhrallwng; o’u plith mae 425 heb fan na char, sef 25% o’r boblogaeth. 30% o’r ward sydd â phroblem iechyd tymor-hir neu anabledd. “Extraordinary ignorance”. Gwir y gair, Cynghorydd Brencher.

Felly gair i’r gall i’r sawl sy’n honni fod yn rhaid i rywbeth fod yn gywir achos bod Llywodraeth Cymru neu’i chyfeillion yn y CBI yn ei ddweud.

Gwiriwch eich ffeithiau cyn bwrw eich boliau ar y tonfeddi. A pheidiwch ag ail-adrodd sefydliadau ddyle eu hunain wybod yn well. Wedi’r cwbl, nid yw Llywodraeth Cymru tu hwnt i gelwydda os mae am fwrw ymlaen â chynllun, doed â ddel.

Llygredd yng Nghasnewydd

Mae Paul Flynn, Aelod Seneddol Gorllewin Casnewydd, wedi mynd i’r tonfeydd yn ddiweddar i gwyno ynghylch llygredd aer yng Nghasnewydd.

Ac mae Paul yn iawn i bryderu am lygredd aer yng Nghasnewydd – mae ymhlith y llefydd mwyaf afiaich ei awyr yng Nghymru. Ond os mae wir am weithredu ynghylch llygredd aer, nid yr M4 ddyle fod canolbwynt ei ymdrechion a’i rethreg. Achos o’r holl Ardaloedd Rheoli Ansawdd Aer yng Nghasnewydd:

  • Mae Heol Casgwent yng nghanol y ddinas a dim oll i’w wneud â thraffig ar y draffordd
  • Mae Heol Malpas (wedi’i dynodi yn 2005), ar bwys Stryd Prospect, tamaid i’r gogledd o ganol y ddinas a mae problemau llygredd aer yn ymwneud â thraffig ar yr A4051, nid y draffordd
  • Mae ardal arall ar Heol Malpas (wedi’i dynodi yn 2011) i’r gogledd o’r draffordd ar bwys Heol Graig Park. Does â’r un hon ddim i’w wneud â’r M4
  • Mae Heol Caerllion i’r de o’r draffordd a thraffig ar y B4596, Heol Caerllion ei hun, sy’n gyfrifol
  • Mae Stryd Fawr, Caerllion yng Nghaerllion ac ymhell o’r draffordd
  • Ardal Rheoli Llygredd Aer ar gyfer un tŷ ar bwys y draffordd ydy Royal Oak Hill
  • Dau dŷ, un ar bob ochr o’r M4, sydd i’w canfod yn ardal Glasllwch
  • Dau dŷ i’r gogledd o’r M4 ac un i’r de sy’n gyfrifol am ardal Shaftesbury, er mae’r A4051 yn rhwym o gyfrannu at lygredd aer yn yr ardal hon
  • Dau dŷ i’r de o’r M4 sy’n gyfanswm ardal St. Julian’s

Felly, o’r naw Ardal Rheoli Llygredd Aer yng Nghasnewydd, does â phump ddim oll i’w wneud â’r draffordd. A mae’r pedwar ardal arall yn gwarchod 8 tŷ o lygredd. Mae Paul am i ni wario £2 biliwn er mwyn sicrhau awyr iach i breswylwyr wyth tŷ.

Nawr dwi ddim am eiliad yn dweud nad ydy iechyd pob unigolyn yn bwysig. Ond pan fo’r £2 biliwn hynny o wariant mewn cystadleuaeth â’r Gwasanaeth Iechyd yn gyffredinol, mae gwariant ar sail ansawdd aer i wyth teulu yn edrych braidd yn anghymesur.

Sut allem ni daclo ansawdd aer gwael mewn dinasoedd? Mae’r ateb wedi bod yn hollol glir ers amser pys. Mae’r holl ardaloedd rheoli llygredd aer uchod wedi’u dynodi oherwydd NO2 sy’n dod allan o bibellau ceir, bysiau a loriau. Felly yr unig ffordd i leihau’r llygredd hwnnw yw i leihau’r defnydd o gerbydau wedi’u pweru gan betrol a dîsl.

A mae gwneud hynny trwy:

  • Buddsoddi llawer iawn mwy mewn hwyluso teithio ar gefn beic ac ar droed, gan gynnwys gosod lonydd i feiciau sy wedi’u hamddiffyn rhag llif y traffig (yn 2006 bu Llywodraeth Cymru yn gwario 76% o’i gyllideb teithio ar heolydd a llai na 0.1% ar deithio’n iachus)
  • Sicrhau parthau 20mya ym mhob rhan o’r ddinas
  • Newid systemau teithio’r ddinas i’w wneud yn haws i gyrraedd canol y ddinas mewn bws a thrên (yn yr achos yma, cefnogi Metro De Cymru sydd angen – er bod Mr Flynn yn credu y bydde’r cyfraniad yn ‘ymylol
  • Cyfyngu ar ryddid ceir i gyrraedd canol y ddinas

A bydde £2 biliwn yn mynd ymhell, pell i ddatrys rhai o’r problemau yma.

Oes, mae llygredd ar grwydr yng Nghasnewydd. Ond pa lygredd sydd gwaethaf?

Llygredd aer digon gwael i achosi dynodiad rheoli llygredd i breswylwyr 8 o dai y sir (poblogaeth 145,700).

Neu’r llygredd sy’n mynnu gwario £2 biliwn ar gyllun sy wedi seilio ar rith a chelwydd fydd yn gyrru trwy 5 SoDdGA ac un SAC, a bydd â’r effaith o hybu rhagor o ddefnydd o geir – fydd yn ei dro yn gwaethygu ansawdd aer?

Diolch i’r Alban

Heddiw, cyhoeddwyd map o’r holl ardaloedd newydd fydd ar gael i’r cwmniau ffracio weithredu ynddyn nhw.

14th round

Un peth sy’n drawiadol am y map yma o ran Cymru. Does na’r un drwydded newydd wedi’i chaniatau yma.

Pam hynny? Wedi’r cwbl, mae Llywodraeth y DU yn mynnu bod yn rhaid mynd “ar ras” am nwy siâl? A dydy trwyddedu olew a nwy ar y tir ddim – eto – wedi’u datganoli. Dyna sydd i ddod pan ddaw Bil Cymru yn Ddeddf.

Y rheswm yw’r Alban. Hebddi hi, fe fydden ni heddiw yn torchi llewys i frwydro yn erbyn y ffracwyr ar draws rhannau llawer mwy helaeth o Gymru nag ydym ar hyn o bryd.

Cafwyd cytundeb gan Lywodraeth y DU a Llywodraeth yr Alban, yn dilyn refferendwm annibynniaeth, ar feyseydd fydde’n cael eu datganoli (y Comisiwn Smith – Tachwedd 2014). Un o’r meyseydd oedd trwyddedu olew a nwy ar y tir:

The licensing of onshore oil and gas extraction underlying Scotland will be devolved to the Scottish Parliament. The licensing of offshore oil and gas extraction will remain reserved.

Mae’n hynod arwyddocaol mai canlyniad i addewidion Ceidwadwyr, Democratiaid Rhyddfrydol a Llafur yn y dyddiau cyn y refferendwm oedd Comisiwn Smith. Heb y refferendwm, fydde Llywodraeth y DU ddim wedi ystyried datganoli’r pwerau yma. Pam fydden nhw? Wedi’r cwbl, rydyn ni wedi gweld mor or-awyddus ydy Llywodraeth y DU dros ffracio.

Buodd Plaid Cymru yn ceisio newid Bil Isadeilwaith yn San Steffan ym mis Rhagfyr 2014 i sicrhau y bydde’r un pwerau yn dod i Gymru, ond ni chafwyd cefnogaeth gan y pleidiau Ceidwadol, Democratiaid Rhyddfrydol na Llafur. Erbyn mis Ionawr 2015, daethom i wybod nad oedd Llywodraeth Cymru wedi gofyn am y pwerau yma.

Efallai y sylw cyhoeddus am y methiant yma oedd ei angen. Oherwydd rydym yn dilyn y trywydd nawr i Fil Cymru. Cefndir y Bil yma yw:

The Government established what became known as the St David’s Day process in November 2014. Its aim was to determine where political consensus lay in implementing the recommendations of Sir Paul Silk’s Commission on Devolution in Wales second report (Silk II) on the powers of the Assembly. The process also looked at whether there was political consensus to implement for Wales any elements of the Smith Commission proposals for Scotland.

Doedd ffracio erioed wedi’i ystyried gan y Comisiwn Silk. O ran ynni, buodd Adroddiad Silk yn destun cywilydd – ac mi allech ddarllen rhagor am y pwnc yma fan hyn. Yn gryno, roedd y diffyg pwerau ynni a gynigir o ran Silk yn gwbl drawiadol.

Y Comisiwn Smith felly oedd yn gyfrifol am i’r pwerau dros ffracio gael eu hystyried fel rhai fydde’n ddymunol eu datganoli i Gymru.

Ond pam na fydde Llywodraeth y DU ddim yn trwyddedu llu o ardaloedd yn yr Alban a Chymru cyn datganoli’r pwerau hynny?

Eto, trown i’r Alban. Ym mis Chwefror 2015 ysgrifennodd Gweinidog Ynni’r Alban, Fergus Ewing, at Lywodraeth y DU gan fynnu na ddyle trwyddedau newydd yn cael eu gorfodi ar yr Alban gan Lywodraeth y DU cyn i’r pwerau cael eu datganoli. Ac fe gafwyd cydsyniad gan Lywodraeth y DU yn hynny o beth:

Mr Ewing wrote to the UK government, which still holds the powers over licensing fracking, not to issue any further licences until the power is devolved, as part of the package recommended by the Smith commission.

UK energy minister Matt Hancock told The Scotsman that the coalition government “agreed in principle” to the request from Mr Ewing and that it would not grant licences for fracking.

Sylwch nad oedd unrhyw sôn am Gymru yn natganiad Matt Hancock. Buoedd rhaid i ni aros tan fis Awst – chwech mis yn ddiweddarach – i gael cyhoeddiad y bydde’r un drefn yn berthnasol i Gymru:

UK Government Energy Minister Andrea Leadsom said: “We’re now confirming that no new licences will be awarded in Scotland or Wales, including as part of the 14th onshore licensing round.

Pwy a ŵyr pam gymerodd hi 6 mis i benderfynu bod Cymru yn haeddu’r un driniaeth â’r Alban. Os oes rhywun yn gwybod, dwi’n hapus iawn i ddiweddaru’r erthygl hon!

Yn ôl â ni i’r map. Pe na bydde Llywodraeth yr Alban wedi galw refferendwm ar annibynniaeth – a dod yn agos at ei hennill – fydde trwyddedu ffracio ddim wedi’i ystyried i ddatganoli i’r Alban.

Pe na bydde Llywodraeth yr Alban wedi gofyn am i Lywodraeth y DU beidio trwyddedu ffracio nes bod y pwerau yn nwylo yr Alban, bydde Llywodraeth y DU heddiw yn datgelu trwyddedau ffracio yn yr Alban.

A ninnau, y Cymry truenus. Dim ond oherwydd refferendwm yr Alban a Chomisiwn Smith ein bod yn derbyn pwerau trwyddedu. A dim ond oherwydd Gweinidog yn yr Alban ein bod ni ddim yn wynebu llu o gyfleon i’r ffracwyr heddiw.

Dioch i chi, yr  Alban.

Diolch am ein hamddiffyn o’r diwydiant ffracio.

 

Y Sefydliad Cymreig

Mae’r dyfroedd wedi eu corddi rhywfaint yn ddiweddar. Bu i Andrew RT Davies – arweinydd y Ceidwadwyr yn y Cynulliad – ysgrifennu at Ymddiriedolwyr Sefydliad Materion Cymreig (SMC) gan led-awgrymu na ddyle Lee Waters ddal yn ei swydd. Mae Andrew Davies yn credu mai goddrychol fydde’r Sefydliad nawr bod Lee yn ymgeisydd yn etholiadau’r Cynulliad yn 2016.

Ymunodd Adam Price yn y ffrae heno.

Os oes yna unrhyw werth i fy marn, dwi’n cytuno’n llwyr ag Adam. Ond yn fwy diddorol o lawer oedd neges nesaf Adam:

Mae’r gwybodaeth yma yn datgelu cyfrolau ynghylch Y Sefydliad Cymreig.

Gadewch i ni fod yn glir: simo i’n beio Ymddiriedolwyr yr SMC am beidio dewis Adam. Mi oedden nhw, yn eu tyb nhw, yn gwneud y dewis cywir ar sail cais a chyfweliad. Pwy a wyr pa mor dyngedfennol oedd safbwynt gwleidyddol Adam yn eu dewis.

Ond y ffaith bod pleidioldeb ymgeisydd hyd yn oed wedi’i grybwyll yn hynod o ddiddorol.

Mae’n golygu bod Ymddiriedolwyr SMC yn credu y galle niwed cael ei achosi i’r Sefydliad pe bydde rhwyun uchel-ei-broffil o’r blaid ‘anghywir’ ddod yn Gyfarwyddwr yr SMC.

Nid oes rhaid, wrth gwrs, i’r rhagdybiad yma fod yn wir iddo fod yn ddifrifol. Y ffaith ei fod yn bodoli o gwbl yn adrodd y cyfan.

Mae’n dangos bod Llywodraeth Cymru, a Gweinidogion Cymru, yn cael eu gweld yn blwyfol ac yn ddialgar gan bobl sydd yn uchel iawn eu parch ym myd cyhoeddus Cymru.

Ond beth sydd â wnelo hwn i gyd â’r amgylchedd?

Yn ystod y tair blynedd diwethaf mae tair elusen amgylcheddol sy’n hysbys iawn i ni i gyd wedi cael rhybuddion gan y Sefydliad Cymreig.

Mewn dwy achos, fe rhybuddiwyd yr elusennau gan Gyfoeth Naturiol Cymru (CNC) na fyddent yn cael unrhyw arian bellach gan CNC petaen nhw’n beirniadu’r sefydliad hwnnw.

Ac yn yr achos arall, Llywodraeth Cymru (neu swyddogion oddi fewn i’r llywodraeth) a roddodd y rhybudd: peidiwch â’n beirniadu neu ni fyddwch yn derbyn arian cyhoeddus gennym.

Tair elusen gwahanol; dau Sefydliad Cymreig: un neges digamsyniol. Neb i drafod methiannau’r Sefydliad Cymreig.

Plwyfol. Dialgar.

A phris y distawrwydd i’w dalu gan ein harian ni i gyd. Ni sy’n talu am i neb feirniadu’r llywodraeth.

Dyma un o’r rhesymau mae bywyd yng Nghymru mor sgleroteg. Prin iawn yw’r lleisiau sy’n codi yn erbyn Llywodraeth Cymru a’i hasiantaethau, tu draw i’r pleidiau gwleidyddol. Dwi’n falch dros ben i weithio i un ohonynt, gyda Chyfeillion y Ddaear.

Mae pobl o bron pob plaid – a heb blaid – yn rhethru ynghylch y Sefydliad Prydeinig. Tŷ’r Arglwyddi anetholedig, diffyg cyfansoddiad Prydain, datganoli annheg neu annigonol, diffyg cyllido… mae’r rhestr yn hirfaith.

Ond ble mae’r lleisiau croch yma pan fydd y Sefydliad Cymreig yn tagu’r drafodaeth gyhoeddus?

Amen, Adam.

Bil Cymru

Mae ambell i berson wedi’i gynhyrfu ynghylch y Bil Cymru (drafft) presennol a gyhoeddwyd ar 20 Hydref 2015.

Mae’r Bil i fod i drosglwyddo pwerau dros feysydd a amlinellwyd yng Nghytundeb Dydd Gŵyl Dewi, oedd ei hun wedi seilio ar gytundeb trawsbleidiol y Comisiwn Silk.

Mae’r Bil yn bwriadu datganoli’r pwerau

for energy generation projects up to, and including, 350 megawatts to Wales

Mae hefyd yn datganoli’r pwer dros

all onshore wind powered generating stations

er, i raddau helaeth, mae’r ychwanegiad hwn yn academaidd; fferm wynt fwyaf Cymru yw Pen-y-Cymoedd, sydd ‘ond’ yn 228 MW.

Ond pam nad ydy’r Bil yn trosglwyddo holl bwerau ynni i Gymru? Wedi’r cwbl, yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nhwthau sy’n gwneud yr holl benderfyniadau ynghylch pwerdai cynhyrchu trydan. Hyd yn oed ar ôl i’r Bil Cymru yma gyrraedd y llyfrau statud, mi fydd pob pwerdy mawr yn dod o dan reolaeth (a mympwy) Gweinidogion San Steffan.

Mae’n werth i ni balu yn ôl yng ngwraidd y cytundeb a luniwyd yn enw Dewi Sant. A fel canlyniad, i argymhellion Silk.

Dyma un dadansoddiad o resymeg – neu ddiffyg rhesymeg – Comisiwn Silk:

“We have concluded that the balance between accountability, clarity, coherence, subsidiarity and effectiveness would be best achieved by increases to the current threshold of 50MW onshore and 1MW offshore. We have also concluded that consenting responsibility for all energy generation projects below 350MW should be devolved to Wales” [8.2.19].

[This conclusion] follows a muddled bit of reasoning, in which the only arguments against devolving full energy consenting powers were:

  • Full devolution would be contrary to the principle of ‘effectiveness’ and would raise problems in terms of security of supply [8.2.13].
  • It would be inefficient for the Welsh Government to take on responsibility for infrequent, complex applications – notably nuclear

The Silk Commission noted that “Current arrangements on energy consents appear to have no rational or principled basis” [8.2.11].

However, Silk’s proposed limit on competence for the National Assembly for Wales has no rational or principled basis.

In fact, the Silk Commission recognises both the arbitrariness of its own recommendation, and the desirability of its remedy: “In changing the threshold, we appreciate that the larger the generation capacity, the greater its contribution to United Kingdom security of supply. Deciding where the cutoff threshold ought to be is not simple, and risks appearing arbitrary – a criticism of the current arrangements that we would want to remedy” [8.2.18].

Thus, Silk is substituting one irrational and unprincipled regime for another. It makes unavoidable the prospect of re-assessing the issue of energy consenting yet again in the near future – which undermines the principle of stability that the Commission was concerned to address.

The Silk Commission’s recommendations on energy:

  • Have no logical or rational basis
  • Are not based on any defined principle and appear to contradict every defined principle the Commission uses to justify its recommendations
  • Appear to be unsupported by any political party in Wales based on previous manifesto commitments and Welsh Government statements

Mae’n werth darllen yr adroddiad cyfan gan Gyfeillion y Ddaear Cymru i ddeall mor llipa a gwael oedd argymhellion Silk yn eu holl ogoniant.

Ond dyma un peth sydd angen ei bwysleisio. Mae fersiwn iaith Saesneg adroddiad Silk yn wahanol i’r fersiwn iaith Gymraeg. Dwi’n tybio bod hwnnw’n deillio o fân newidiadau a ddigwyddodd cyn cyhoeddi’r papur, efallai gan Paul Silk ei hun, er mwyn sicrhau bod pob dim fel ag y dymunodd i fod. Ond cyfieithwyd mo’r cywiriadau munud olaf.

Dyma’r fersiwn Saesneg.

Saesneg

A dyma’r fersiwn Cymraeg.

Cymraeg (1)

Bu cymhellion Silk erioed am fuddiannau Cymru. Anghenion Lloegr yn benodol oedd y flaenoriaeth.

A Lloegr yn benodol felly yw blaenoriaeth Bil Cymru.