Category Archives: Ynni

Bil Cymru

Mae ambell i berson wedi’i gynhyrfu ynghylch y Bil Cymru (drafft) presennol a gyhoeddwyd ar 20 Hydref 2015.

Mae’r Bil i fod i drosglwyddo pwerau dros feysydd a amlinellwyd yng Nghytundeb Dydd Gŵyl Dewi, oedd ei hun wedi seilio ar gytundeb trawsbleidiol y Comisiwn Silk.

Mae’r Bil yn bwriadu datganoli’r pwerau

for energy generation projects up to, and including, 350 megawatts to Wales

Mae hefyd yn datganoli’r pwer dros

all onshore wind powered generating stations

er, i raddau helaeth, mae’r ychwanegiad hwn yn academaidd; fferm wynt fwyaf Cymru yw Pen-y-Cymoedd, sydd ‘ond’ yn 228 MW.

Ond pam nad ydy’r Bil yn trosglwyddo holl bwerau ynni i Gymru? Wedi’r cwbl, yn yr Alban a Gogledd Iwerddon, nhwthau sy’n gwneud yr holl benderfyniadau ynghylch pwerdai cynhyrchu trydan. Hyd yn oed ar ôl i’r Bil Cymru yma gyrraedd y llyfrau statud, mi fydd pob pwerdy mawr yn dod o dan reolaeth (a mympwy) Gweinidogion San Steffan.

Mae’n werth i ni balu yn ôl yng ngwraidd y cytundeb a luniwyd yn enw Dewi Sant. A fel canlyniad, i argymhellion Silk.

Dyma un dadansoddiad o resymeg – neu ddiffyg rhesymeg – Comisiwn Silk:

“We have concluded that the balance between accountability, clarity, coherence, subsidiarity and effectiveness would be best achieved by increases to the current threshold of 50MW onshore and 1MW offshore. We have also concluded that consenting responsibility for all energy generation projects below 350MW should be devolved to Wales” [8.2.19].

[This conclusion] follows a muddled bit of reasoning, in which the only arguments against devolving full energy consenting powers were:

  • Full devolution would be contrary to the principle of ‘effectiveness’ and would raise problems in terms of security of supply [8.2.13].
  • It would be inefficient for the Welsh Government to take on responsibility for infrequent, complex applications – notably nuclear

The Silk Commission noted that “Current arrangements on energy consents appear to have no rational or principled basis” [8.2.11].

However, Silk’s proposed limit on competence for the National Assembly for Wales has no rational or principled basis.

In fact, the Silk Commission recognises both the arbitrariness of its own recommendation, and the desirability of its remedy: “In changing the threshold, we appreciate that the larger the generation capacity, the greater its contribution to United Kingdom security of supply. Deciding where the cutoff threshold ought to be is not simple, and risks appearing arbitrary – a criticism of the current arrangements that we would want to remedy” [8.2.18].

Thus, Silk is substituting one irrational and unprincipled regime for another. It makes unavoidable the prospect of re-assessing the issue of energy consenting yet again in the near future – which undermines the principle of stability that the Commission was concerned to address.

The Silk Commission’s recommendations on energy:

  • Have no logical or rational basis
  • Are not based on any defined principle and appear to contradict every defined principle the Commission uses to justify its recommendations
  • Appear to be unsupported by any political party in Wales based on previous manifesto commitments and Welsh Government statements

Mae’n werth darllen yr adroddiad cyfan gan Gyfeillion y Ddaear Cymru i ddeall mor llipa a gwael oedd argymhellion Silk yn eu holl ogoniant.

Ond dyma un peth sydd angen ei bwysleisio. Mae fersiwn iaith Saesneg adroddiad Silk yn wahanol i’r fersiwn iaith Gymraeg. Dwi’n tybio bod hwnnw’n deillio o fân newidiadau a ddigwyddodd cyn cyhoeddi’r papur, efallai gan Paul Silk ei hun, er mwyn sicrhau bod pob dim fel ag y dymunodd i fod. Ond cyfieithwyd mo’r cywiriadau munud olaf.

Dyma’r fersiwn Saesneg.

Saesneg

A dyma’r fersiwn Cymraeg.

Cymraeg (1)

Bu cymhellion Silk erioed am fuddiannau Cymru. Anghenion Lloegr yn benodol oedd y flaenoriaeth.

A Lloegr yn benodol felly yw blaenoriaeth Bil Cymru.

8%: Effeithlonrwydd Ynni

Yn ddiweddar, trechwyd her gyfreithiol yn erbyn datganiad effeithlonrwydd ynni Llywodraeth Cymru.

Roedd yr her wedi chwilio am ddatrysiad cyfreithiol oherwydd datganiad y llywodraeth y bydd tai newydd ond 8% yn fwy effeithlon eu defnydd o ynni na safonau Rheoliadau Adeiladu 2010, yn hytrach na’r opsiynau oedd i’w gweld yn yr ymgynghoriad. Ym marn y sawl oedd yn herio, roedd 8% yn “sylfaenol wahanol” [1] i hoff opsiwn y llywodraeth yn yr ymgynghoriad (gwelliant o 40%), a’r opsiwn arall (gwelliant o 25%).

Ond fel mae’n digwydd, mae cyfres o flychau tic yn Annex B y ddogfen (ar gael yn Saesneg yn unig), ar dudalen 61, sy’n gofyn a ydy’r sawl sy’n ymateb yn dymuno gweld:

  • Yr un safonau ag sydd i’w canfod yn Rheoleiadau Adeiladu 2010
  • Gwelliant o 40%
  • Gwelliant o 25%
  • ‘Rhywbeth arall’

Presenoldeb yr opsiwn ‘rhywbeth arall’ olygodd nad oedd y datganiad 8% ddim yn sylfaenol wahanol i’r hyn oedd yn yr ymgynghoriad.

A ddylen ni fod yn hapus gyda gwelliant o 8%? Mae’r ddogfen ymgynghorol yn ein hysbysu bod tai newydd eisoes yn cyrraedd safon uwch na Rheoliadau Adeiladu 2010, a mai

“canlyniad hyn yw gwelliant o 8% allyriadau CO2 dros [Rheoliadau] 2010”[2].

Felly, yr hyn a gyflawnwyd gan y Gweinidog, wedi cyfnod ymgynghori blwyddyn gron, yw datganiad o ddim gwelliant. A all y chwe chyfarfod a gynhaliwyd rhwng y Gweinidog a’r diwydiant adeiladu tai yn y tri mis cyn y cyhoeddiad wedi dylanwadu ar y penderfyniad? Paid â sôn!

Mae dau ganlyniad pwysig i benderfyniad y Gweinidog.

Mae’n ofynnol ar bob Aelod Wladwriaeth yr Undeb Ewropeaidd sicrhau bod tai newydd yn cyrraedd safon ‘di-garbon’ erbyn diwedd 2020. Mae Lloegr yn barod wedi ymrwymo i gyrraedd y safon hon erbyn 2016. Rydym yn rhy brin o amser, yn ôl pob tebyg, i gyrraedd safon Lloegr erbyn 2016, felly mae’n debygol y byddwn yn cyrraedd y safon ar ôl Lloegr. Pryd bynnag y byddwn yn ymuno â’r parti di-garbon, gallem fod yn weddol hyderus y bydd adeiladwyr tai o Loegr yn camu dros y ffin a llyncu’r rhan fwyaf o’r busnes newydd, oherwydd nhwthau fydd y sawl â’r arbenigedd i adeiladu tai safonol. Fe fydd busnesau Cymreig yn ffeindio hi’n anodd i ddal i fyny.

Yn y cyfamser, bydd pobl yn nhai newydd yng Nghymru yn talu biliau tanwydd diangen o uwch na’u cyfeillion dros y ffin. Mae hwn yn wael i’r economi (oherwydd mae llai o arian ar gael i wario ar bethau amgen, defnyddiol) yn ogystal â’r amgylchedd. Bydd allyriadau nwyon tŷ gwydr yn uwch fel canlyniad i benderfyniad y Gweinidog.

Nid elusennau amgylcheddol yn unig sy’n cwyno am ddiffyg uchelgais Llywodraeth Cymru. Cyhoeddwyd adroddiad gan Bwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar 15 Hydref 2013 oedd yn diweddaru eu archwiliad ynni a chynllunio:

“Yn ddiweddar cyhoeddodd y Rheoliadau Adeiladu y byddai’r safonau allyriadau ar gyfer tai newydd yn gostwng 8% o’r hyn ydoedd yn 2010, yn hytrach na’r 40% yr ymgynghorwyd arno’n wreiddiol. Rydym yn pryderu fod hyn yn gam i’r cyfeiriad anghywir”[3].

Ail ganlyniad pwysig i ddatganiad y Gweinidog yw lleihad ymddiried mewn llywodraeth. Rhoddwyd peth amser ac adnoddau i mewn i ymateb gan lu o sefydliadau i ymgynghoriad Llywodraeth Cymru. Roedd ymateb Cyfeillion y Ddaear Cymru, er enghraifft, yn mynnu y dyle pob tŷ newydd fod yn ddi-garbon. Mae’n rhaid bod Llywodraeth Cymru wedi ystyried ymateb Cyfeillion y Ddaear yn ‘gydwybodol’ oherwydd mae angen gwneud hynny o dan yr egwyddorion Gunning. Dyle’r ymateb hynny, felly, wedi helpu’r Gweinidog i ddod i benderfyniad.

Ond mae defnydd Llywodraeth Cymru o dric technegol – blwch tic ‘rhywbeth arall’ – i lesteirio’r cyfle i gael cywirdeb cyfreithiol wedi niweidio natur ymgynghori yng Nghymru. Wedi’r cwbl, pam dyle sefydliadau prin eu hadnoddau ymateb i unrhyw ymgynghoriad Llywodraeth Cymru os bydd eu hymatebion yn cael eu diystyru yn wyneb lobïo ffyrnig gan fusnesau mawrion?

Mae’n wael i fusnesau Cymreig, mae’n wael i filiau tanwydd yng Nghymru, mae’n wael i’r economi a mae’n wael i’r amgylchedd. Mae hefyd wedi gosod cynsail peryglus i ddemocratiaeth yng Nghymru. Ai dyma benderfyniad gwaethaf erioed gan Weinidog Cymru?

[1] R (Elphinstone) v Westminster City Council [2008] EWHC 1287

[2] tudalen 14

[3]  tudalen 9

Treth Tanwydd

Yn ddiweddar cyhoeddodd Canghellor Prydain y bydd treth tanwydd (cerbydau) yn cael ei rewi tan mis Mai 2015 “cyn belled ag yr ydym yn canfod yr arian i’w cyllido”. Mae’r AA a’r RAC ill ddau wedi croesawu’r datganiad, tra’n dal i gwyno bod treth tanwydd yn rhy uchel o hyd. A honnir y CBI mai “y penderfyniad cywir yw parhau â’r rhewiad mewn cynydd treth”. Y penderfyniad cywir – i bwy?

Wrth gwrs, dyw cwyno am gostau ‘uchel’ teithio mewn car ddim yn taro deuddeg. Os byddwn yn cymharu â’r cynydd mewn pris teithio mewn trên, bws neu goets, mae pris cludiant cyhoeddus wedi cynyddu llawer mwy(1) na theithio mewn car.

CostTeithio

Ond pa mor llesol yw hi i gymdeithas i leihau cost tanwyddau ffosil cludiant?

Yn gyntaf, bydd unrhyw gostyngiad mewn pris petrol yn cynyddu inertia’r cyfundrefn bresennol. Mae’n golygu y bydd pobl wedi’u clymu i isadeilwaith tanwydd ffosil y gorffennol, yn hytrach na dechrau ar drywydd carbon-isel neu yn ddi-garbon. Mae hynnyn yn ei dro yn newyddion drwg i’r economi yn y tymor hir. Os ydym yn ystyried ei bod yn hanfodol i’r byd symud at economi di-garbon yn y pendraw, ein dewis yw naill ai symud yn raddol i’r dyfodol carbon-isel, neu mewn cwymp sydyn fydd yn beryglus i’r economi a chymdeithas.

Yn ail, mae treth tanwydd yn dreth sy’n tynnu arian o bobl gyfoethog a’i ddosbarthu i bobl dlawd. Fel arfer, tua’r amser yma, bydd pawb yn sôn am Bopa Alys na fedrith ond gyrru i’r pentref lleol oherwydd nad oes bysiau a mae’n rhy fryniog i feicio. Ni honnaf nad oes yna bobl dlawd fydde’n elwa o leihad treth tanwydd. Ond mae’r budd iddyn nhw llawer yn llai nag yw e i bobl gyfoethog sy’n berchen ar gar, oherwydd mae pobl gyfoethog yn gyrru mwy a mae pobl dlawd yn colli i raddfa sylweddol uwch oherwydd y golled mewn trethiant cyffredinol (oherwydd pobl dlawd sy’n fwy dibynnol ar y gwasanaethau a ariennir gan dreth).

GwariantTanwydd

Gwariant wythnosol y teulu ar betrol/disel, fesul grŵp incwm(2)

Mae 25% o deuluoedd heb gar, gyda gwahaniaeth anferth rhwng pobl cyflog isel/uchel

NiferCeir
Nifer ceir/faniau y teulu, fesul grŵp incwm(3)

Yn ôl ystadegau Adran Trafnidiaeth Llywodraeth Prydain(4) mae canran treth pris petrol a diesel wedi dirywio’n dirfawr ers 2000. O uchafbwynt o 75/76%, canran treth pris tanwydd nawr yw 56/58%.

TrethTanwydd

Canran (%) o’r pris cyfan sydd yn dreth (treth tanwydd a Threth ar Werth)

Fel canlyniad o hyn oll, mae trethi amgylcheddol fel canran o drethiant cyffredinol wedi cwympo neu aros yn eu hunfan. Beth ddigwyddodd i addewid Llywodraeth Prydain “bydd canran treth sy’n dod o drethi amgylcheddol yn cynyddu”? Hawdd. Os na fedrwch gyrraedd y nod, symudwch chi y targed.

Mae’r Trysorlys wedi amcangyfri’r incwm na fydd yn dod i’r amlwg erbyn 2015 fel canlyniad peidio cynyddu treth tanwydd rhwng 2010 a 2015. Y cyfanswm? £22.6 billion. I roi hwn yn ei gyd-destun, arbedion honedig treth yr ystafell wely yw £500 million(5). A pha bris torri gwasanaethau bws o ardaloedd gwledig a thlawd Cymru ble mae cludiant yn broblem llawer mwy dwys – oherwydd diffyg treth yn dod i’r Trysorlys ?

Mi ydw i felly yn gobeithio na fydd y Canghellor yn dod o hyd i’r arbedion fydd yn ei alluogi i roi’r cildwrn hael, haerllug yma i’r lobi gyrru or-bwerus.

Nodiadau

  1. Tablau TSGB0122 a 0123
  2. Tabl A6
  3. Tabl A47
  4. Tabl ENV0105
  5. Annex A